You are here:: مقالات اطفا حریق خاموش کننده های دستی
 
 

خاموش کننده های دستی

فرستادن به ایمیل چاپ مشاهده در قالب پی دی اف

 

 

« فهرست مطالب »

فصل 1: شناخت خاموش كننده هاي دستي

1-1 ضرورت استفاده از خاموش كننده ها ـ اهداف و غيره

فصل 2 : شناخت انواع خاموش كننده هاي دستي

طبقه بندي خاموش كننده ها :

1-2- از لحاظ ماده اطفايي

2-2- از لحاظ مواد كاربردي

2-3- از لحاظ اندازه و ظرفيت

2-4- از لحاظ نوع استاندارد (عملكرد)

2-5- از لحاظ شكل ظاهري

فصل 3: شناخت روشهاي تامين فشار در خاموش كننده هاي دستي

3-1- فشار دروني ماده

3-2- بالن گاز

3-3- واكنش شيميايي

فصل 4 : آِشنايي و نحوه نصب خاموش كننده ها

1-4- فواصل دستي

4-2- ارتفاع

4-3- رويت افراد

فصل 5: توانايي بكار گيري خاموش كننده ها در مكانها و شرايط مختلف :

1-5 شناخت روشهاي بكارگيري

5-2 روشهاي حمل و نحوه استفاده

فصل 6: شناخت شرايط حفاظت و نگهداري خاموش كننده ها

6-1- عمليات درشرايط اضطراب

6-2- روشهاي حفاظت و ايمني

6-3- سرويس و نگهداري خاموش كننده ها



 


فصل 1: شناخت خاموش كننده هاي دستي

1-1ـ ضرورت استفاده از خاموش كننده ها

خاموش كردن آتش سوزي در لحظه هاي اوليه شروع آن جهت جلوگيري از صدمات جاني و خسارات مالي اهميت بسزايي دارد؛(تارنمای طلایی) در صورتي كه بتوان با وسيله اي مناسب و در هنگام و زمان مقتضي حريق را اطفاء و از توسعه آن جلوگيري نمود. بديهي است كه اهداف فوق كه همانا جلوگيري از صدمات جاني و خسارات مالي در اثر آتش سوزي است، نائل مي‌گردد. بدين ترتيب مي توان از خسارات و زيان هايي كه هر ساله طبق آمارهاي موجود به اماكن مختلف وارد مي شود جلوگيري نمود. براي اين منظور شركتها و كارخانجات زيادي در اكثر كشورها اقدام به طراحي و ساخت وسايل مبارزه با حريق نموده اند، كه يكي از اين دستگاهها ، وسايلي است كه به طور خاص براي هدف فوق مورد استفاده قرار مي‌گيرد؛ دستگاههايي كه امروزه از آنها خاموش كننده هاي آتش ياد مي شود و در گذشته كپسولهاي آتش نشاني نامگذاري شده اند .

تجربه ثابت كرده كه توانايي استفاده صحيح اين وسايل و دستگاهها در اطفاي حريق بسيار موثر است و در صورتي كه افراد توانايي كاربرد صحيح آنها را نداشته باشند، اغلب با وجود دستگاههاي خاموش كننده بسيار ، حريق از كنترل خارج شده و خسارات و زيانهاي فراواني را باعث گرديده است.(تارنمای طلایی) به همين جهت در اين جزوه سعي شده است تا حد ممكن ، اطلاعاتي در مورد انواع خاموش كننده ها و طرز كار با آنها، كاربرد و سرويس و نگهداري آنها ارائه شود.

1-2- تعريف خاموش كننده

خاموش كنندة دستي به وسيله اي گفته مي شود كه براي مبارزه با آتش سوزي طرح و ساخته شده است و با حداكثر 14 كيلو يا 14 ليتر ظرفيت مواد خاموش كن يك نفر به راحتي قادر به حمل و استفاده از آن باشد. انواع بزرگتر اين وسايل به روي چرخ ـ ارابه يا خودرو قرار داده مي شود و يا به طور ثابت در اماكن نصب مي گردد.

فصل 2 : شناخت انواع خاموش كننده هاي دستي

طبقه بندي ها

2-1- از لحاظ مواد اطفايي :

خاموش كننده هاي دستي براساس ماده اطفايي محتوي خود به پنج دسته تقسيم مي شوند كه عبارتند از :

الف : خاموش كننده هاي محتوي آب، كه بر سه نوع سودا اسيد ـ آب و هوا و آب و گاز مي باشد.

ب : خاموش كننده هاي مولد كف، كه بر دو نوع خاموش كننده هاي كف شيميايي و كف مكانيكي هستند.

ج : خاموش كننده هاي محتوي پودر، كه به خاموش كننده هاي پودر و هوا وپودر و گاز تقسيم مي شود.

د: خاموش كننده هاي محتوي گاز دي اكسيد كربن .

هـ : خاموش كننده هاي مواد هالوژنه .

2-2- از لحاظ كاربرد:

از نظر كاربرد خاموش كننده ها را مي توان مطابق جدول زير تقسيم نمود:

نوع مواد خاموش كننده

آتش سوزي مواد خشك

مايعات قابل اشتعال

گازها

الكتريسيته

آب

* * *

ـــ

ـــ

ــــ

كف

* *

* * *

ـــ

ـــ

پودر

*

* *

* *

*

گاز co2

ـــ

**

ــ

* * *

مواد هالوژنه

*

* *

ـــ

* * *

بسيار موثر

* * *

موثر

* *

كمي موثر

*

توجه ـ جهت اطفاء حريق هاي فلزات قابل اشتعال از پودر خشك شيميايي استفاده مي‌شود. در آشپزخانه ، موزه ها، گالري هاي نقاشي از خاموش كننده هاي co2 استفاده مي‌شود.

2-3- از نظر اندازه و ظرفيت :

خاموش كننده ها از نظر تفاوت در اندازه و ظرفيت استاندارد خاصي را پيروي نمي كنند و هركارخانه مطابق با سليقه و درخواست مشتريان اين دستگاهها را توليد مي نمايد. بطور كلي خاموش كننده هاي دستي به انواعي اطلاق مي گردد كه حداكثر ظرفيت آنها 14 كيلوگرم يا 14 ليتر و وزن كلي آنها بيشتر از 23 كيلوگرم نباشد. انواع بزرگتر اين وسايل بر روي چرخ يا ارايه و يا خودرو قرار داده مي شود و يا به صورت ثابت دراماكن نصب مي‌گردد. جدول زير انواع خاموش كننده ها را با ظرفيت هاي نمونه نشان مي دهد:

نوع خاموش كننده

ظرفيتهاي نمونه

وزن شارژ شده

آب

6 ليتر

9

9-11 كيلوگرم

12-12

كف

6  ليتر

9

10-11 كيلوگرم

14-16

پودر

1    كيلوگرم

2

3

4

6

9

12

5/1-2   كيلوگرم

3-4

5-6

5/7-5/8

9-11        ”

14-16

18-20

دي اكسيدكربن

1       كيلوگرم

2

5

7

3-6    كيلوگرم

5/4 ـ 8

11-18    ”

17-23    ”

هالن (1211)

1       كيلوگرم

5/2

5/3

7

5/1 ـ 3       كيلوگرم

3 – 5

5-5/7      ”

2-4- از لحاظ استاندارد (عملكرد) :

بطور معمول در هر كشوري با توجه به شرايط، استانداردهايي تنظيم مي شود كه در آن شرايطي را كه وسيله مورد نظر از لحاظ گوناگون بايد دارا باشد مد نظر قرار مي دهد. بطور مثال در كشور انگلستان الزامات اصلي طبق استاندارد 5423 براي خاموش كننده ها بشرح ذيل تعيين مي گردد:

الف ـ مدت زمان تخليه :

حداقل زمان تخليه مشخص شده براي هر نوع خاموش كننده در جدول زير نشان داده شده است:

ظرفيت خاموش كننده برحسب كيلوگرم با ليتر

حداقل مدت تخليه (ثانيه)

آب

كف

انواع ديگر

تا دو و دو

10

10

6

بيشتر از دو و تا شش

30

20

9

بيشتر از شش و تا ده

45

30

12

بيشتر از ده

45

30

15

ب : ميران پرتاب مواد تخليه شونده (اطفايي) :

براي اينكه بتوان بدون نزديك شدن زيادي به آتش، مواد اطفايي را بر روي آتش پرتاب نمود، بطور معمول در استانداردها حداقلي براي اين پرتاب در نظر گرفته مي شود كه اين ميزان در خاموش كننده هاي مختلف با توجه به نوع آن و ظرفيت مربوطه بين 2 الي 7 متر است. بطور مثال در خاموش كننده هاي آب با كف بايد موادي محتوي آنها بصورت جت و يا اسپري پرتاب شود و اين ميزان كمتر از مقادير زير نباشد .

4 متر اگر ظرفيت آنها بيشتر از 2 ليتر باشد ، يا 2 متر اگر ظرفيت آنها بيشتر از 2 ليتر نباشد.

ج : نسبت تخليه مواد محتوي (اطفايي ) :

طراحي يك خاموش كننده بايد طوري باشد كه در هنگام شارژ كامل و عملكرد در شرايط عادي نسبت تخليه مواد محتوي از مقادير زير كمتر نباشد :

آب و  كف

95%

پودر (بعد از تخليه مواد)

85%

هالن (تا وقتي كه به حالت مايع خارج مي شود)

85%

CO2 (تا وقتي كه به حالت مايع خارج مي شود)

75%

دـ از لحاظ شكل ظاهري

ـ خاموش كننده هاي محتوي آب :

الف ـ خاموش كننده هاي سودا اسيد :

يكي از قديمي ترين خاموش كننده هاي دستي است كه امروزه كاربرد ندارد.

اشكال مختلف خاموش كننده هاي سودا اسيد:

ب ـ خاموش كننده هاي آب و گاز

بيشترين ظرفيت اين نوع خاموش كننده دو گالن است. در بعضي از انواع آن براي جلوگيري از عملكرد اتفاقي در آن از ضامن يا كلاهك كه بصورت پوشش روي كفة ضربه را مي پوشاند و معمولاً با چرخش نيم دايره از جاي خود خارج مي شود استفاده گرديده است. (تارنمای طلایی) بعضي از دستگاههاي آب و گاز داراي نازل (سرلوله) ثابت و نمونه هايي از آن داراي شيلنگ كوتاهي مي باشد و در بعضي از انواع آن سرلوله قابل تغيير است كه از سرلوله و شيلنگ لاستيكي هر دو مي توان استفاده نمود. در بعضي از انواع آن به جاي ميله و كفه ضربه از اهرمي استفاده شده كه با فشار آن به طرف پايين يا بالا گاز وارد بدنه مي شود.

مشخصات خاموش كننده آب و گاز :

1ـ محلول موجود در خاموش كننده آب خالص است و براي تأمين فشار مورد نياز؛ از گاز 2co تحت فشار كه در يك سيلندر كوچك ذخيره شده و در داخل بدنه قرار مي گيرد استفاده مي شود. روي بدنه اين سيلندرها را براي جلوگيري از زنگ زدگي و خورده شده فلز، با روكشي از پلاستيك مي پوشانند.

2ـ براي جلوگيري  از زنگ زدن فلز بدنه، داخل آن را لايه اي نازك از پلاستيك يا ماده ضد زنگ مي پوشانند.

3ـ در اين دستگاه، يك ميله ضربه تيز و سوزني وجود دارد كه هنگام عمل با وارد شدن ضربه به كفه ضربه، سوزن فوق باعث سوراخ شدن ديسك بالاي سيلندر گاز شده و گاز از سيلندر وارد بدنه مي شود.

4ـ مقدار گاز داخل سيلندر پس از ورود به بدنه فشاري بين 100 الي 150 پوند به اينچ مربع توليد مي كند.

5ـ خاموش كننده هاي آب و گاز عموماً و اكثراً در انواع قديمي تر، غيرقابل كنترل هستند.

ج ـ خاموش كننده هاي آب و هوا

1ـ همان طور كه از اسم اين خاموش كننده پيداست ، مواد داخلي آن عبارت است از اب به علاوه هوا (هوا به داخل بدنه كمپرس شده است ) .

2ـ بدنه اين خاموش كننده ها بطور مداوم تحت فشار داخلي (در اثر هواي فشرده) قرار دارد، به همين علت مقاومت بدنه آن بايد بيشتر از انواع قبلي باشد. در استانداردها براي بدنه آن مقاومتي حدود Psi ـ 600 (40 آتمسفر) در نظر گرفته مي شود و با اين فشار موردآزمايش قرار مي گيرد. البته در حالت طبيعي با توجه به نوع خاموش كننده و استاندارد آن فشار داخلي خاموش كننده بين 150 ـ 60 پوند بر اينچ مربع (5/10 10-4) آتسمفر مي‌باشد) .

3ـ اين دستگاه ها قابل كنترل بوده و معمولاً روي درپوش آن مكانيزمي نصب شده، كه با فشار روي يك اهرم، شير خروجي باز و با برداشتن فشار از روي اهرم، شير بسته مي شود.

4ـ براي اجتناب از زنگ زدن، داخل اين نوع خاموش كننده ها هم با لايه اي پلاستيك پوشانده شده است.

5ـ ظرفيت آن اكثراً دو گالني است ( البته فضا هم براي هواي فشرده در نظر گرفته شده است ) .

6ـ بعضي از انواع آن داراي بدنة استيل مي باشد.

7ـ دستگاههايي كه  تحت فشار هوا كار مي كند و گاهي بنام آب و گاز يا پودر و گاز مخلوط هم گفته مي شود معمولاً داراي فشار سنجي براي روي درپوش مي باشد كه يكي از علايم مشخصة دستگاههاي تحت فشار، فشار سنج فوق مي باشد. فشار سنج اين دستگاهها معمولاً دو كار انجام مي دهد:

الف ـ از روي آن فشارداخلي دستگاه ديده مي شود .

ب ـ از آنجا كه اين دستگاهها فاقد سوپاپ ايمني است، در صورتي كه فشار دستگاه به هر علت افزايش يابد و از حد معمول بالاتر رود، فشارسنج از هم پاشيده و فشار آن خالي مي شود.

انواع فشار سنجها:

با توجه به اينكه فشار سنجها به منظور معيني در خاموش‌كننده‌ها نصب مي شود ازلحاظ شكل ظاهري، مخصوصاً صفحه آنها داراي رنگها و طرحهاي متفاوت است كه به چند نمونه از آنها اشاره مي شود:

الف ـ نوعي از فشارسنجها داراي صفحة دو رنگ (سبز و قرمز) هستند. بدين صورت كه اگر صفحه فشار سنج را صفحه ساعت در نظر بگيريم از 12 به بالا به رنگ سبز و از 12 به پايين قرمز رنگ است و داراي عقربه اي است كه فشار را مشخص مي كند.

ب ـ نوعي از فشار سنجها داراي صفحه اي به رنگ قرمز هستند كه وسط قسمت قرمز به وسيله خط سفيدي مشخص شده، كه در حقيقت خط سفيد صفحه را به دو قسمت تقسيم كرده است .

ج ـ نوع ديگري از فشار سنجها داراي صفحة سفيد و درجه بندي شده مي باشد. كه درجات فشار داخلي را برحسب (Psi) يا پوند بر اينچ مربع نشان مي دهد.

علاوه بر انواع ذكر شده، فشار سنجها را در طرح و شكلهاي ديگر هم مي توان ديد. معمولاً تازماني كه عقربة فشار سنج از ميانة صفحه (ساعت 12 صفحه ساعت) بالاتر قرار گرفته باشد فشار داخل خاموش كننده كافي مي باشد و در صورتي كه از حد فوق (نيمه صفحه يا در دو رنگ سبز و قرمز از قسمت سبز به قسمت قرمز برسد و يا در نوع دوم از خط سفيد عبور كند) پايين تر باشد يا اينكه خاموش كننده داراي فشار است، اما فشار موجود كافي براي به خارج راندن تمام مواد داخلي خاموش كننده نيست و بايد شارژ شود.

توجه:

عقربه ها معمولاً با گردش در جهت عقربه ساعت پر و برعكس آن خالي را نشان مي دهد، يعني سمت راست نيمة صفحه (بالاي ساعت 12) پر و سمت چپ، فشار كم يا خالي است.

8ـ بعضي از كارخانجات سازندة اين نوع خاموش كننده ها فشار سنج را حذف و به جاي آن سوپاپي روي بدنه نصب كرده اند كه از سوپاپ فوق براي پر كردن هوا و آزمايش فشار به وسيله مانومتر (فشار سنج متحرك) استفاده مي شود و با دستگاه مانومتر فشار داخلي را تعيين مي كنند.

9ـ در نوعي از خاموش كننده هايي كه با هواي فشرده كار مي كنند روي درپوش (متضاد محلي كه فشار سنج نصب شده است ). سوپاپ يكطرفه اي نصب شده، كه از آنجا هوا به داخل بدنه كمپرس مي شود.

خاموش كننده هاي مولد كف

الف ـ خاموش كننده هاي كف شيميايي :

اين نوع دستگاهها معمولاً با ظرفيت دو گالن ساخته و جنس استوانه خارجي آن معمولاً از فولاد انتخاب مي شود. خاموش كننده هاي كف شيميايي عموماً واژگوني عمل كرده و غيرقابل كنترل اند. فاقد لوله خروجي بوده و در انتهاي تحتاني داراي دستيگره هستند. اين دستگاهها امروزه كاربردي ندارند و از رده كاري خارج شده اند .

ب ـ خاموش كننده هاي كف مكانيكي :

خاموش كننده هاي محتوي كف مكانيكي در ظرفيتهاي دو گالن و بيشتر وجود دارد كه نوع بزرگتر از دو گالن آن براي سهولت در حمل و نقل و كاربرد روي چرخ قرار داده مي شود.

1ـ معمولاً داخل بدنة آنها هم لاية پلاستيك كشيده شده است.

2ـ حداقل فاصلة پرتاب آنها 20 فوت است.

3ـ مدت تخليه آن با توجه به ظرفيت 120 ـ 60 ثانيه است.

4ـ در انتهاي لولة لاستيكي آن، سرلولة كوچك كفساز نصب شده است.

5ـ عموماً مستقيم عمل مي كند.

6ـ بدنة آن با فشاري برابر 24 آتمسفر آزمايش مي شود.

7ـ فشار لازم براي خارج شدن محلول در اين نوع خاموش كننده ها از دو راه تأمين مي شود و اين نوع را مي توان به دو گروه تقسيم كرد:

الف ـ كف و هوا ( با هواي فشرده )

ب ـ كف و گاز ( با گاز co2 ذخيره در فشنگ )

خاموش كنندة محتوي كف مكانيكي با هواي فشرده

1ـ ساختمان اين خاموش كننده كاملاً شبيه آب و هوا بوده و مكانيزم درپوش و شير خروجي آن هم مانند آب و هوا ساخته شده و قابل كنترل مي باشد.

2ـ براي جلوگيري از زنگ زدن داخل آن ، پلاستيك كشيده شده است.

3ـ بطور معمول در حال عادي 10 آتسمفر فشار در بدنة آن وجود دارد كه نتيجه كمپرس هوا در آن مي باشد.

حجم آن از محلول (مايع كف كننده + آب ) پر و بقيه آن هواي فشرده پر شده است.

5ـ در انتهاي لوله لاستيكي متصل به بدنه، سرلولة كفساز كوچكي نصب مي باشد.

ب ـ خاموش كنندة كف و گاز

اين گروه از مولد كفها خود به دو دسته تقسيم مي شود.

1ـ نوعي كه محلول كف كننده و آب در داخل بدنه با هم مخلوط است.

2ـ آنهايي كه آب و مايع كف كننده، در داخل بدنه جدا از هم قرار دارد.

1ـ نوع مخلوط :

اين خاموش كننده هم عيناً مانند خاموش كنندة آب و گاز ساخته شده و داراي همان مكانيزم و طرز عمل است. يعني با آزاد ساختن ضامن و وارد آوردن ضربه به كفة ضربه، گاز موجود در سيلندر نصب شده در داخل بدنه، از مجرايي كه سوزن ايجاد كرده، وارد بدنه شده و فشار آن محلول را به خارج مي راند.

در فشنگ (سيلندر) گاز با توجه به نوع وساخت آن براي انواع دستي بين 50 الي 100 گرم گاز co2 موجود مي باشد (در انواع چرخدار با توجه به ظرفيت ، مقدار گاز افزايش مي يابد) و مانند خاموش كننده هاي كف و هوا حجم آن براي مخلوطي از آب و مايع كف كنندهفضاي خالي جهت انبساط گاز در نظر گرفته شده است.(تارنمای طلایی) در انتهاي لولة لاستيكي آن سرلولة كفساز نصب گرديده و براي جلوگيري از زنگ زدن فشنگ روي آن را با مادة غيرقابل فساد (ضد زنگ) پوشانيده اند. اين خاموش كننده هم مانند آب و گاز غيرقابل كنترل بوده و با شروع عمل تا انتها تخليه مي شود.

2ـ نوعي از دستگاهها كه محلول كف كننده و آب به طورجداگانه در داخل بدنه قرار مي گيرد.

الف ـ در اين نوع خاموش كننده ، مايع كف كننده در داخل استوانه اي كه در داخل استوانه اصلي قرار مي گيرد درون كيسه اي پلاستيكي قرار داده شده است. (دريچه هايي در انتهاي زيرين استوانه داخلي تعبيه شده) .

ب ـ در بالاي كيسة پلاستيكي مايع كف كننده، سيلندر گاز زير درپوش و داخل استوانه داخلي قرار مي گيرد.

ج ـ در مخزن (استوانه )خارجي تا  حد تعيين شده فقط آب پر مي شود.

د ـ مكانيزم ضامن و كفه و ميله ضربه، سوزن سوراخ كننده روي درپوش قرار داده شده است.

رـ هنگام عمل وقتي پس از آزاد شدن ضامن و زدن ضربه گاز آزاد مي شود. گاز رها شده براي ورود به استوانه خارجي راهي ندارد مگر مجراهاي انتهايي استوانه داخلي و براي عبور از آن محل، بايد از كيسة پلاستيكي كه در آن مايع كف كننده وجود دارد عبور كند. بنابراين فشار گاز باعث پاره شدن كيسه و خارج شدن مايع داخل آن مي شود و مايع را با آب مخلوط مي كند و فشار گاز باعث به خارج رانده شدن محلول گشته و محلول هنگام عبور از سرلولة كفساز با هوايي كه از مجراهاي اطراف سرلوله به داخل كشيده مي شود تشكيل حباب مي دهد.

 

انواع خاموش كننده هاي پودري :

خاموش كننده هاي پودري از چند پونه تا چند صد پونه در انواع مختلف دستي، چرخي، ارابه اي و در سيستمهاي ثابت طراحي وساخته مي شود ، كه انواع دستي آن با گنجايش يك تا 14 كيلوگرم را مي توان به دو گروه تقسيم نمود:

الف : خاموش كننده هاي پودر و هوا

ب : خاموش كننده هاي پودر و گاز

الف ـ خاموش كنندة پودر و هوا

1ـ اين خاموش كننده ها، همان ساختمان خاموش كننده هاي آب و هوا را دارند، با اين تفاوت كه نوع پودري در اندازه هاي متفاوت ساخته مي شود.

حجم آن پودر و ديگر با هواي خشك يا ازت پر مي شود و فشار داخل بدنة آن در حدود 10 اتمسفر در زمان شارژ مي باشد.

3ـ معمولاً نازل ياسرلوله پاشنده اين دستگاه، طرحي متفاوت با نوع آبي دارد.

4ـ براي كمپرس كردن هوا يا گاز ازت به داخل بدنه از همان روشي كه براي آب و هوا بكار مي رود به شرح زير استفاده مي شود:

الف ـ سوپاپ نصب شده روي درب

ب ـ باز كردن لوله لاستيكي و اتصال شير رابط

ج ـ از طريق نازل

ت ـ روي بدنه دستگاه ، سوپاپي نصب شده كه معمولاً اين نوع در دستگاههايي كه فاقد فشار سنج است ديده مي شود و از آن براي كمپرس هوا و اندازه گيري فشار به وسيله مانومتر استفاده مي شود.

5ـ براي پركردن هوا، معمولاً هوا را بوسيله عبور از فيلترهاي رطوبت گير، خشك و به داخل بدنه كمپرس مي كنند؛ زيرا در غيراينصورت رطوبت هوا جذب پودر شده و پودر كلوخه مي شود.

انواع خاموش كننده هاي پودر و گاز :

خاموش كننده هاي پودر و گاز را مي توان به دو گروه تقسيم كرد و حال آنكه هر گروه داراي انواع مختلف است.

الف ـ خاموش كنندة پودر و گاز و فشنگ خارج

1ـ در اين نوع خاموش كننده، فشنگ محتوي گازكربنيك در خارج از استوانه (بدنه) قرار گرفته و مجراي خروجي گاز فشنگ به بدنة خاموش كننده پيچ مي شود.

2ـ مقدار گاز موجود در فشنگ همانطور كه در استاندارد مربوطه به فشنگ آمده، در هر خاموش كننده اي متفاوت است و بستگي به نوع پودر و ساير موارد دارد كه روي بدنه فشنگ مقدار آن حك مي شود.

3ـ فشنگهايي كه درخارج خاموش كننده قرار مي گيرند داراي سوپاپ ايمني درسمت مخالف خروجي گاز است كه در صورت ازدياد فشار داخلي فشنگ از حد تعيين شده به هر علت، سوپاپ عمل كرده و گاز فشنگ تخليه مي شود.

4ـ از محل ورودي گاز به داخل بدنه خاموش كننده (از داخل بدنه) لوله اي كشيده شده كه گاز را به نزديكي انتهاي بدنه هدايت مي كند. وجود لولة ورودي گاز باعث مي شود كه گاز از انتهاي بدنه از داخل پودر عبور كرده و درصورت سفت بودن پودر آن را بهم زده و نرم كرده و با عبور از بين پودرها به فضاي خالي بالاي سطح پودر برسد.

5ـ خاموش كننده هاي پودري عموماًَ قابل كنترل بوده و در انواع پودر و گاز، اين كنترل از طريق سرلولة پودرپاش صورت مي گيرد. ضمناً اين سرلوله طوري طراحي و ساخته شده كه از نفوذ آب و رطوبت به داخل بدنه جلوگيري مي كند. البته به ندرت پودر و گاز غيرقابل كنترل وجود دارد.

6ـ انواع مختلف فشنگهاي خاموش كننده پودر و گاز فشنگ خارج (از نظر شير و طريقه آزاد شدن گاز ) :

الف ـ فشنگ در داخل گيره اي كه مخصوص نگهداري آن نصب شده قرار مي گيرد و به وسيله پيچ (چپ گرد) به بدنه متصل مي شود. شير سيلندر، فلكه اي است كه با گردش فلكه شير، راه خروجي گاز باز مي شود. براي جلوگيري از باز شدن اتفاقي در اين نوع فشنگها به جاي ضامن از پلمب استفاده شده است.

ب ـ در نوع ديگر كه شباهت زيادي به نوع الف دارد به جاي فلكة شير از اهرمي استفاده شده كه وقتي آن را به طرف بالا بكشيم راه خروجي گاز باز مي شود. اين اهرم هم به بدنة فشنگ پلمب مي شود.

ج ـ در نوع سوم فشنگ گاز در داخل محفظه اي كه روي بدنه نصب شده قرار مي گيرد و از خارج قابل رؤيت نيست. در بالاي محفظة فشنگ اهرمي نصب شده كه با وارد آوردن فشار به آن راه خروج گاز باز و گاز به داخل بدنه هدايت مي شود .

7ـ بدنه خاموش كننده هاي پودر و گاز معمولاً داراي سوپاپ ايمني مي باشد كه عموماً اين سوپايها روي درپوش نصب مي شود. سوپاپ فوق از نوع فنري بوده و در صورت ازدياد فشار داخل بدنه پس از ورود گاز به هر علتي كه باشد اعم از زياد پر كردن پودر يا گاز، عمل كرده و فشار اضافي را تخليه مي كند. اين سوپاپها با توجه به استانداردي كه خاموش كنند از روي آن ساخته شده طراحي و فشار كار آن تنظيم شده است كه از دستكاري آن قطعاً بايد خودداري كرد، مگر توسط اشخاصي كه در تنظيم سوپاپ مهارت كافي داشته باشند.

8ـ بدنة خاموش كننده ها كم و بيش داراي شرايط مشابه مي باشندكه در استاندارد مربوط به بدنه خاموش كننده به آن اشاره شده است.

9ـ سرلوله هاي اكثر خاموش كننده هاي پودري بافشار اهرم باز و با برداشتن فشار بسته مي شود، ولي در برخي برعكس، با فشار برروي اهرم دستگيره، راه خروج پودر بسته مي شود كه نمونه اي از آن دستگاههاي ساخت نيوسيف است.

الف ـ اين خاموش كننده در انواع دستي به ظرفيتهاي 6 و 12 كيلويي موجود است.

ب ـ سوپاپ ايمني آن با فشار 17 آتمسفر تنظيم شده است.

ج – قدرت پرتاب پودر آن 6-4 متر مي باشد.

ب ـ خاموش كننده هاي پودر و گاز فشنگ داخل :

در اين نوع خاموش كننده ها، فشنگ گاز 2co در داخل بدنه و زير درپوش قرار مي گيرد كه هنگام عمل باززدن ضربه (مانند آب و گاز ) يا فشار بر روي اهرم، راه خروج گاز از داخل فشنگ باز و گاز وارد بدنه مي شود. كه چند نمونه از آن را در اينجا مي آوريم:

ـ در اين نوع دستگاه، به جاي استفاده از لولة ورودي گاز، فشنگ گاز در داخل استوانه اي قرار داده شده است. روي بدنة استوانه فوق مجراهايي تعبيه شده، كه با بازشدن، گاز براي ورود به داخل بدنه بايد از مجراهاي فوق عبور نمايد تا وارد بدنه شود و با عبور از داخل پودرها، گاز به بالاي سطح پودر مي رسد و باعث مي شود تا اگر پودر سفت شده باشد از آن حالت خارج گردد.

 

خاموش كننده پودر گاز فاقد لوله لاستيكي

1ـ اين نوع پودر و گاز فاقد لولة لاستيكي بوده و فشنگ گاز آن در داخل لولة خروجي قرار مي گيرد.

2ـ روي مكانيزم شير آن، دكمه اي قرمز رنگ قرار دارد كه اگر به سمت عقب كشيده شده باشد اهرم ضامن خواهد بود و وقتي آن را به طرف جلو بكشيم ضامن آزاد خواهد شد.

3ـ با آزاد كردن ضامن و فشار دادن اهرم تا انتها خاموش كننده آمادة كار خواهد شد.

انواع خاموش كننده هاي گاز كربنيك :

اين خاموش كننده ها به علت فولادي بودن بدنه كاملاً سنگين است و بدين جهت انواع دستي آن با ظرفيتهاي بين 12-2 پوند ( 900 گرم تا 8/6 كيلوگرم) ساخته مي شود و در ظرفيتهاي بيشتر، آن به عنوان وسيلة چرخدار يا در دستگاههاي ثابت اتوماتيك طرح و مورد استفاده قرار مي گيرد .

دستگاههاي گاز كربنيك از قسمتهاي زير تشكيل شده است .

1ـ بدنة اصلي آن به شكل استوانه، فولادي و بدون درز مي باشد كه گاز تحت فشار به شكل مايع در آن نگهداري و ميزان فشار، حجم گاز ، وزن كل دستگاه ، وزن خالي دستگاه، سال ساخت، نام يا علامت سازنده و ساير موارد روي بدنه آن معمولاً اطرف شانة سيلندر حك شده است؛ معمولاً بايد قادر به تحمل فشار برابر Psi 7000 باشد.

2ـ لولة خارج كننده از طرفي در داخل و نزديك انتهاي دستگاه و از طرف ديگر در خارج به لولة پلاستيكي و سرلوله متصل است (در بعضي لولة پلاستيكي فشار قوي وجود ندارد و سرلوله به بدنه متصل است ) .

3ـ  در اين خاموش كننده ها سرلوله شكل خاصي دارد و معمولاً قيفي (شيپوري) است. علت طرح اين سرلوله اين است كه از سرعت زياد گاز به هنگام خروج جلوگيري كرده و به آن اجازه انبساط بدهد و در سرلوله انبساط گاز كامل شود.

4ـ سوپاپ ايمني دستگاه معمولاً روي مكانيزم شير قرار دارد و در صورتي كه فشار داخلي به بيش از 2700 پوند براينچ مربع برسد عمل كرده و گاز دستگاه را تخليه مي كند.

5ـ در اين دستگاهها از دو نوع شير (مكانيزم تخليه) استفاده مي شود.

6ـ خاموش كننده هايي كه داراي شير است بايد مكانيزم شير طوري باشد كه به سرعت باز و بسته شود، در غيراينصورت گاز تبديل به يخ شده و راه خروج را مسدود مي كند و به همين منظور از شيرهايي با مجراهاي خروجي بسيار كوچك دراين دستگاهها استفاده مي شود.

7ـ معمولاً تا 2000 پوند گنجايش اين گاز در حرارت F70 با فشار Psi 850 پر مي شود كه آن را پرفشار مي خوانند. جهت مقادير زيادتر به سيستم كم فشار يا Psi 300 پر مي شود، كه در خاموش كننده هاي دستي به صورت مايع با فشار 51 اتمسفر در15 درجه سانتيگراد پر مي شود. البته وقتي درجه حرارت محيط تغيير مي كند و بالا مي رود فشار داخلي هم افزايش يافته و حتي گاهي اين فشار باعث عملكرد سوپاپ ايمني هم مي شود. به همين علت و براي جلوگيري از ايجاد فشار بهتر است از قرار دادن اين نوع خاموش كننده در زيرتابش مستقيم خورشيد و محلهاي گرم خودداري و يا در صورت اجبار به وسيله سايباني از مقوا يا وسيلة ديگر اين حالت را برطرف سازيم.

الف ـ شيرهاي اهرمي

ب ـ شيرهاي فلكه اي

الف ـ شيرهاي اهرمي :

در اين نوع شير با فشار روي اهرم يا به جلو راندن اهرم، راه خروج گاز باز و گاز از سرلوله خارج مي شود. شكل مقابل نمونه اي از شيرهاي اهرمي است كه در co2 مورد استفاده قرار مي گيرد.

 

8ـ در اين نوع دستگاهها هم بيش از مايع co2 پر نمي شود و فضاي خالي جهت انبساط گاز وجود دارد.

9ـ فشار خاموش كننده براي به خارج راندن مايع از خود co2 تأمين مي شود، يعني داراي فشار دروني مي باشد.

10ـ در حرارتهاي 18-15 درجه سانتيگراد معمولاً محتوي كپسول تخليه مي شود.

11ـ گاز معمولاً به صورت برف از سرلوله خروجي و بعد بي رنگ مي شود.

12ـ معمولاً اين خاموش كننده ها قابل كنترل هستند.

ب ـ خاموش كننده هاي co2 با شيرفلكه اي

انواع خاموش كننده هاي مواد هالوژنه :

معمولاً خاموش كننده هاي هالوژنه در انواع مختلف ساخته و به بازار عرضه مي شود و به طور معمول شباهتهاي زيادي چه از نظر ساختماني و يا از نظر استاندارد با انواع خاموش كننده هاي ديگر دارند. به طور مثال در استاندارد 740 انگلستان مقررات زير براي دستگاههاي محتوي كربن تتراكلريد در نظر گرفته شده است.

1ـ هر خاموش كننده محتوي كربن تتراكلريد بايد قادر باشد در صورت عمل مايع را حداثل 25 فوت پرتاب كند.

2ـ خاموش كننده هايي كه با فشار كار مي كند (تحت فشار هوا يا يك گاز) بايد در قسمت فوقاني آن فضاي كافي براي انبساط گاز موجود باشد.

3ـ خاموش كننده هايي كه با فشاري برابر Psi 50 كار مي كند بدنه آن بايد به مدت 5 دقيقه فشاري برابر Psi 350 را تحمل و به وسيله كارخانه سازنده حداقل براي مدت 5/2 دقيقه آزمايش شده باشد.

همانطور كه در چند مورد بالا ديده مي شود تقريباً اين خاموش كننده ها هم استانداردي مشابه انواع ديگر دارند. فشار لازم جهت به خارج راندن اين مواد هم از هوا، فشنگ گاز يا فشار دروني خود مايع تأمين مي شود و متراژ پرتابي همانند انواع آبي يا پودري براي آن در نظر گرفته مي شود. جهت آشنايي بيشتر با دستگاههاي محتوي اين نوع مواد چند نمونه از آن معرفي مي شود.

انواع خاموش كننده هاي كربن تتراكلريد به چند گروه تقسيم مي شود.


الف ـ نوع تلمبه اي :

1ـ ظرفيت آن از يك ليتر تا دو گالن .

2ـ يك تلمبه دستي دو طرفه در بدنه قرار داده شده كه هنگام رفت و برگشت مايع را به خارج مي راند و در نتيجه هنگام عمل يك ستون مداوم مايع از نازل خارج مي شود.

3ـ دسته خاموش كننده در جاي خود با يك نيم دايره گردش قفل و قبل از عمل بايد آن را از قفل خارج كرد.

4ـ نازل در انتهاي خاموش كننده واقع و مايع را به فاصله مورد نظر پرتاب مي كند.

5ـ روي بدنه دستگاه دريچه اي جهت ريختن مايع به داخل آن وجود دارد.

توجه : اين خاموش كننده در حال حاضراز رده خارج شده و فقط جهت آگاهي در اينجا آورده مي شود.

 

ب ـ خاموش كننده نوع مخزن دار:

اين خاموش كننده شباهت زيادي به دستگاههاي آب و گاز دارد با اين تفاوت كه به جاي آب در آن مايع تتراكلريد ريخته و عيناً مانند دستگاههاي آب و گاز پر و مصرف مي شود. و قسمتهاي آن نيز عيناً مانند دستگاههاي آب و گاز است.

پ ـ خاموش كننده هاي كربن تتراكلريد با هواي فشرده :

اين نوع خاموش كننده هم به طوري كه از نامش پيداست به وسيله هواي فشرده كار مي كند كه نوعي از آن مانند دستگاههاي آب و هوا و نوعي ديگر در پهلو ياداخل آن تلمبه اي دارد كه به وسيله آن فشار مورد نظر براي خروج مايع تامين مي گردد. (اين دستگاه شباهت زيادي به دستگاه سمپاش دارد) .

انواع خاموش كننده هاي متيل برومايد

دستگاههاي متيل برومايد به طور متفاوت از 1 تا 8 پوند مايع شيميايي ظرفيت دارند و از سه نوع مختلف تشكيل شده است.

الف ـ بدون كنترل :

روي درپوش اين خاموش كننده كفه و ميله ضربه نصب شده و راه خروجي مايع به وسيله صفحه اي مسدود گرديده كه با وارد آوردن ضربه و سوراخ شدن صفحه راه خروج باز و مايع خارج مي گردد.

توجه : متيل برومايد يكي از مايعاتي است كه داراي فشار دروني كافي جهت به خارج رانده شدن مايع آن مي باشد. (مايع متيل برومايد در درون ظرف خود فشاري در حدود Psi 50 ايجاد مي كند.)

ب ـ نوع اهرمي :

در اين نوع دستگاه، يا فشار روي اهرم درپوش، مايع تحت فشار از دستگاه خارج و با برداشتن فشار راه خروج مسدود مي شود.

توجه داشته باشيد كه در بعضي از اين نوع ، اهرم شير در بالاي مكانيزم قرار داده شده است.


پ ـ نوع شيرفلكه اي :

در اين نوع، مايع تحت فشار با چرخانيدن فلكه شير و باز شدن راه خروج به خارج مي ريزد ، مانند شيرهايي كه روي co2 نصب گرديده است.

البته بايد توجه داشت با ممنوع شدن استفاده از متيل برومايد و جانشين كردن B.C.F به جاي آن با دارا بودن تمام خواص متيل برومايد، سمي بودن به حداقل رسيده است. احتمال دارد ديگر از ماده متيل برومايد در خاموش كننده استفاده نگردد، ولي شكل و كاربرد خاموش كننده هاي B.C.F هم تفاوت چنداني با انواع متيل برومايد ندارد كه چند نمونه از دستگاههاي مصرف كننده اين مايع هم جهت آشنايي ارائه شده است.

 

1ـ فشار كار Psi 100

2ـ متراژ پرتاب 16 فوت

3ـ لوله لاستيكي به طول 61 سانتيمتر و قطر يك سانتيمتر

4ـ بدنه فولادي آزمايش شده با 25 آتمسفر

5ـ روي بدنة آن فشار سنجي متفاوت با فشار سنجهاي ديگر نصب شده است در اين فشارسنج وقتي مقدار هوا به اندازه كافي باشد عقربه (گوي مانند است) به حالت () و وقتي فشار كم مي شود عقربه به حالت ( ) در خواهد آمد.

B.C.F يا بدنه آلومينيومي

1ـ ظرفيت (680 گرم )

2ـ فشار كاركرد       5/5 آتسمفر در C18

3ـ متراژ پرتاب        7 فوت برابر 14/2 متر

4ـ مدت تخليه        10 ثانيه

5ـ آزمايش شده با فشار    24 آتمسفر

 

دستگاههاي مواد هالوژنه در طرحهاي ديگر هم ساخته و مورد استفاده قرار مي گيرد.مانند : الف : سقفي

 

1ـ نوع ديگر از خاموش كننده هاي مواد هالوژنه نوعي سقفي آن است (شكل بالا) كه در ظرفيتهاي 12-6-3 كيلويي ساخته شده و به طور اتوماتيك عمل مي كند.

2ـ اين نوع خاموش كننده را معمولاً در محلهاي مناسب به سقف نصب مي كنند. راه خروج مايع با شيشه كوچكي محتوي مواد شيميايي بسته مي شود كه از يك طرف مجراي خروج (نازل) و از طرف ديگر به پخش كننده متصل مي شود و راه خروج مايع را كاملاً مسدود مي سازد. وقتي در محل آتش سوزي واقع شود، حرارت حريق به شيشه محتوي مواد شيميايي كه نوعي الكل است رسيده وانبساط ماده داخل شيشه باعث شكسته شدن شيشه شده، و راه خروج مايع باز و مايع به بيرون پاشيده مي شود؛ با دريافت حرارت به صورت بخار در آمده و روي حريق را مي پوشاند و باعث خفه شدن حريق مي گردد.

3ـ شيشه هاي مواد شيميايي كه براي اين نوع خاموش كننده مصرف مي شود، معمولاً مايع داخل آن در رنگهاي متفاوت وجود دارد كه هر كدام از رنگها در درجه حرارت بخصوصي باعث شكسته شدن ظرف خود (شيشه) مي شود و با توجه به نياز و مكان مي توان از نوع لازم آن استفاده كرد.

رنگهاي مواد شيميايي و درجه حرارتهاي دريافتي هر مايع جهت شكستن شيشه به شرح زير است.

رنگ مايع

درجه حرارت به سانتيگراد

1ـ مايع نارنجي

C 57

2ـ رنگ سرخ

C 33/68

3ـ رنگ زرد

C 79

4ـ رنگ سبز

C 93

5ـ رنگ آبي

C 141

6ـ بنفش

C 182

7ـ مشكي

C 260-132

4ـ نوعي كه در تصوير ملاحظه مي شود و در هر ثانيه 150 گرم ماده هالوژنه بر روي حريق پاشيده مي شود.

5ـ فشار كاركرد آن 5/8 آتمسفر است و بعضي از آنها داراي فشار سنج مي باشد.

6ـ معمولاً براي هر مترمكعب فضا بين 200-150 گرم (B.C.F) در نظر گرفته مي شود.

7ـ بعضي از اين نوع دستگاهها مجهز به نوعي مكانيزم اعلام خطر حرارتي است كه با دريافت حرارت در محلهايي كه قبلاً جهت دريافت اعلام خطر در نظر گرفته شده و از دستگاه به آن محل سيم كشي شده، آژير با زنگ خطر به صدا در مي آيد.يعني دستگاه علاوه بر عمل اطفايي اعلام خطر مي كند.

ب ـ انوع دستي ـ اتوماتيك

1ـ در زير اين خاموش كننده سرلوله اي همانند سرلوله B.C.F سقفي نصب شده است اين خاموش كننده را هم مي توان به صورت دستي مورد استفاده قرار داد. اين دستگاه به طور اتوماتيك به اين صورت عمل مي كند:

وقتي در محلي كه خاموش كننده فوق به ديوار نصب است آتش سوزي به وجود آيد در صورتي كه كسي در محل نباشد يا متوجه نشود و حرارت به حباب شيشه اي محتوي ماده شيميايي برسد، شيشه شكسته و راه خروج مايع باز مي شود. (تارنمای طلایی) در اطراف ضربه گير آن مجراهايي وجود دارد كه اگر خاموش كننده فوق روي زمين هم قرار داشته باشد دستگاه به طور اتوماتيك عمل كرده و گاز از مجراهاي اطراف ضربه گير خارج خواهد شد.

2ـ داراي سرلوله قيفي كوچكي است.

3ـ از خاموش كننده آب و هوا باريك تر و بلندتر است.

ج ـ نوع شيشه اي (بولينگي )

در اين دستگاهها ماده هالوژنه در شيشه هايي به شكل بولينگ قرار داده شده كه ظرفيت آن حدود 1200 گرم ماده هالوژنه مي باشد و به صورت زير مورد استفاده قرار مي گيرد.

1ـ در صورت آتش سوزي آن را به ميان آتش پرتاب مي كنند كه در اثر شكستن بطري مواد هالوژنه تبديل به گاز شده و عمل اطفاء را انجام مي دهد.

2ـ آن را در محلهاي مناسب قرار مي دهند در صورت آتش سوزي و رسيدن حرارت به بطري، فشار گاز داخل باعث شكسته شدن شيشه (بطري) شده و مواد با بخار شدن باعث اطفاء آتش مي شود.

علاوه بر دستگاههاي ارائه شده خاموش كننده هاي مواد هالوژنه در انواع چرخدار با ظرفيتهاي متفاوت و اشكال استوانه اي يا كروي ساخته مي شود.

رنگ خاموش كننده ها :

پبشنهادمي شودكه خاموش كننده‌ها بطور كامل و يا قسمتي از آن بصورت زير رنگ  آميزي گردد تا شناسايي آنها راحت تر باشد:

رنگ

مواد اطفايي

قرمز

آب

كرم

كف

آبي

پودر

دي اكسيد كربن

سياه

سبز

هالن

رنگ هاي پيشنهادي 5 نوع خاموش كننده اصلي را نشان مي دهد. اين رنگها ممكن است تمام سطح بدنه و يا فقط قسمتي از آن را بپوشاند ، كه در اين صورت بقيه رنگ بدنه مي‌تواند به رنگ قرمز يا رنگ خود فلز باقي بماند.

خصوصيات و مشخصات زير نيز مي تواند خاموش كننده ها را از نظر شكل ظاهري متمايز نمايد :

1ـ خاموش كننده CO2 داراي بدنه فولادي بدون درز و سرلوله قيفي شكل و بيش از حد معمول سنگين تر است.

2ـ خاموش كننده هاي پودر و گاز از سرلوله پودرپاش اهرمي قابل كنترل كه در انتهاي لوله پلاستيكي آن نصب شده و يا نصب بودن فشنگ گاز در خارج بدنه كه يكي از علائم دستگاههاي محتوي پودر است .

3ـ خاموش كننده هاي كف شيميايي عموماً واژگوني عمل مي كند و داراي دستگيره تحتاني است وغيرقابل كنترل است (در مسير شيري وجود ندارد) .

4ـ خاموش كننده هاي كف مكانيكي را از سرلوله كوچك كفساز مي توان شناخت.

فصل 3: شناخت روشهاي تامين فشار در خاموش كننده هاي دستي

خاموش كننده ها معمولاً با استفاده از فشار يك گاز كه در قسمت بالايي بدنه آن قرار گرفته و مواد اطفايي را تحت فشار قرار مي دهد و باعث خروج مواد از سرلوله مي شود عمل مي نمايند. فشار مورد نياز از يكي از روشهاي زير تامين مي گردد:

3-1- فشار دروني ماده (فشار ذخيره شده ) :

در اين روش گاز خارج كننده مواد اطفايي، به داخل بدنه خاموش كننده كمپرس گرديده و بطور دائم ماده اطفايي را تحت فشار قرار مي دهد. در خاموش كننده هاي دي اكسيد كربن گاز خارج كننده خود ماده اطفايي مي باشد.

3-2- بالن گاز :

در اين روش فشار لازم جهت خروج مواد اطفايي از داخل خاموش كننده، از طريق گازي بي اثر كه درون يك سيلندر جداگانه به نام بالن يا فشنگي ، تحت فشار قرار گرفته تأمين مي گردد. در هنگام عملكرد گاز وارد بدنه اصلي خاموش كننده شده و مواد اطفايي را تحت فشار قرار مي دهد.

3-3- واكنش شيميايي :

در اين روش وقتي مكانيزم عملكرد دستگاه بكار مي افتد به دو يا تعداد بيشتري ماده شيميايي فرصت داده مي شود تا واكنش ايجاد شده و يك گاز بي اثر توليد مي نمايد (اين نوع خاموش كننده ها امروزه در واحدهاي آتش نشاني و حتي ديگر اماكن مورد استفاده قرار نمي گيرد) .

بطور خلاصه دستگاههاي خاموش كننده دستي را براساس محتويات و روش عملكرد طبق جدول زير مي توان تقسيم بندي نمود. علامت ها مشخص مي نمايد كه كدام گروه از خاموش كننده ها با توجه به روش عملكرد وجود ندارد.

روش تأمين فشار

آب

كف

پودر

CO2

هالن

واكنش شيميايي

*

*

بالن گاز

*

*

*

فشار ذخيره شده

*

*

*

*

*

چون استفاده از خاموش كننده ها با نوع عملكرد واكنش شيميايي بسرعت رو به كاهش مي‌باشد، پرداختن به جزييات آنها دراين جزوه غيرضروري است.

 

فصل 4: آشنايي با مكان و نحوه نصب خاموش كننده ها

جهت مشخص نمودن محل و مكان نصب دستگاههاي خاموش كننده به نكات ذيل توجه كنيد:

4-1- فواصل دستي :

دستگاهها را در محل هايي نصب كنيد كه از هرجا براي برداشتن يكي از آنها اقدام كنيد. بيشتر از 30متر فاصله با آن نداشته باشيد، يعني اينكه براي دسترسي به يكي از آنها نياز به طي مسافتي بيش از اين نباشد.

4-2- ارتفاع :

اين دستگاهها را حداكثر در ارتفاع 5/1 متري از سطح زمين نصب كنيد چنانچه وزن خاموش كننده از 18 كيلوگرم بيشتر باشد آنرا در ارتفاع 1 متري از زمين نصب نماييد.

4-3- رؤيت افراد :

آن را در جايي نصب كنيد كه برداشتن آن آسان باشد و به محض ورود به محل اولين چيزي باشد كه توجه را جلب مي كند، هر چند ظاهر چندان خوبي نداشته باشد.

موارد ديگر:

ـ سعي كنيد آن را در نزديكي وروديها و خروجي ها نصب كنيد.

ـ در مكاني نصب شود كه امكان صدمات فيزيكي به آنها در حداقل باشد.

ـ مسير دسترسي به آن كوتاه و خالي از وسايل دست و پاگير و مزاحم باشد.

ـ از زنگ زدگي و ضربه ديدن آن جلوگيري كنيدو در صورت نياز آن را دوباره رنگ آميزي و كوچكترين نقص آن را برطرف كنيد.

ـ از قرار دادن آن در محل هاي نمناك و در معرض تابش خورشيد و باران خودداري نماييد.

فصل 5 ـ توانايي بكارگيري خاموش كننده هاي دستي در مكانها و شرايط مختلف

5-1 شناخت روش هاي بكارگيري

الف ـ موارد كلي :

هيچگاه براي مبارزه با يك حريق هر چند جزئي و كوچك، يك خاموش كننده را به محل حريق نبريد. هميشه به محض شروع آتش سوزي كمك بخواهيد و حداقل 2 تا 3 دستگاه اطفايي را در محل داشته باشيد. لازم نيست تمام آنها را آماده كار نماييد،(تارنمای طلایی) بلكه با يكي شروع به عمل نماييد در صورتي كه موفق به اطفاء نشديد يا دستگاه به هر علتي عمل نكرد مي توانيد از دستگاههاي ديگر استفاده كنيد و جهت آوردن آن وقت هدر نداده ايد تا حريق گسترش زيادي پيدا كند.

در صورتي كه به علتي احتمال اطفاي حريق با يك خاموش كننده ممكن نيست دو يا سه نفر با هم و در يك زمان با دو يا سه خاموش كننده به حريق حمله كنيد.

قبلاً با طرز كار دستگاه خاموش كننده كاملاً آشنا شويد و در صورت امكان هرچند وقت يك بار در يك حريق تمريني با آن كار كنيد.

پس از مصرف دستگاه را بلافاصله شارژ و آماده نماييد.

در آتش سوزيهايي كه در فضاي باز اتفاق مي افتد سعي كنيد در صورت امكان پشت به باد با حريق مبارزه كنيد و در فضاهاي بسته هيچگاه اجازه ندهيد كه آتش بين شما و راه خروج قرار گيرد، بلكه شما بايد هميشه بين آتش و راه خروج مستقر شويد، (تارنمای طلایی) زيرا در صورت عدم موفقيت بتوانيد از محل خارج شويد.

هنگام استفاده از خاموش كننده ها احتياج نيست كاملاً به حريق نزديك شويد، زيرا قدرت پرتاب مواد اكثر دستگاهها به استثناي دي اكسيد كربن حداقل بين 4 الي 6 متر است كه مي توانيد از اين فاصله شروع و پيشروي نماييد.

در آتش سوزي هاي روي سطح زمين، خاموش كردن را از جلو شروع كرده و با به عقب راندن آتش پيشروي كنيد و در حريق هاي روي ديوار يا مكانهاي همانند آن، آتش را از پايين به بالا اطفاء نماييد.

در حريق هاي جامدات با استفاده از آب، مواد را كاملاً خيس كنيد.

حفظ خونسردي يكي ازمهمترين عوامل موفقيت در امر اطفاي حريق و استفاده از وسايل خاموش كننده است.

ب ـ طرز عمل دستگاههاي خاموش كننده :

بطور كلي در خاموش كننده ها به دو طريق مواد اطفايي به خارج هدايت مي شوند:

1ـ طريقه واژگوني :

در اين حالت براي خارج شدن ماده اطفايي از خاموش كننده، بايد دستگاه را به صورت واژگوني ( سر و ته) گرفت، در غيراينصورت ماده اطفايي خارج نمي شود و فقط عامل فشار (گاز) آن تخليه مي گردد. اين نوع عملكرد بيشتر در انواع قديمي به چشم مي خورد.

2ـ طريقه مستقيم :

در اين نوع عملكرد احتياج به واژگون كردن دستگاه خاموش كننده نمي باشد و از آن بصورت عادي استفاده مي شود.

بايد توجه نمود كه درصورتي كه خاموش كننده اي را كه عملكرد آن مستقيم است، بصورت واژگون يا حتي افقي بكار بگيريم عامل فشار (گاز) آن از سرلوله خارج شده و ماده اطفايي در داخل بدنه باقي خواهد ماند و بالعكس اگر دستگاه با عملكرد واژگوني را به صورت مستقيم استفاده نماييم، همين عمل صورت خواهد گرفت.

5-2- روشهاي حمل :

روشهاي حمل اين دستگاهها بسيار ساده مي باشدو بطور معمول تمامي خاموش كننده هاي دستي داراي دستگيره حمل ونقل مي باشند كه آن توسط شخص استفاده كننده گرفته شده و به محل حريق حمل مي گردد. در صورتي كه بخواهيم دو دستگاه را حمل نماييم با هر دست يك خاموش كننده را حمل مي كنيم. به هنگام حمل دستگاهها بايدسعي شود كه بدن بصورت مستقيم باشد تا به ستون مهره ها آسيبي وارد نشود.

5-3- نحوه استفاده از خاموش كننده هاي مختلف

5-3-1- نحوه استفاده از خاموش كننده هاي محتوي آب :

الف ـ خاموش كننده سود اسيد :

احتمال كمي وجود دارد كه هنوز اين نوع خاموش كننده مورد استفاده قرار گيرد، زيرا در اين دستگاهها ، ماده شيميايي موجود در آب به هنگام اطفاء و ريختن روي مواد باعث صدمه ديدن مواد در محل مي گردد. امروزه خاموش كنده هاي محتوي آب جايگزين آنها شده اند؛ لذا در اين جزوه از بحث درباره آنها خودداري شده است.

ب ـ طرز كار با خاموش كننده آب و هوا :

با قرار دادن در موقعيت مناسب نسبت به حريق بايد ضامن را كشيده و با يكدست خاموش كننده و با دست ديگر سرلوله گرفته شود. با فشار بررومي اهرم، مايع جريان پيدا مي كند كه آن را به محل دلخواه هدايت مي كنيم.

ج ـ طرز كار با خاموش كننده آب و گاز :

با آزاد كردن ضامن به وسيله فشار يا وارد كردن ضربه ( با توجه به مكانيزم باز كننده گاز)، گاز را به داخل بدنه فرستاده، سپس مايع را با حركت دادن سر لوله خاموش كننده به روي آتش مي پاشيم .

توجه :

1ـ نوع ديگري از خاموش كننده هاي آب و هوا كه در حال حاضر ساخته نمي شود به صورت دستي يا كوله پشتي است كه در داخل يا خارج آن تلمبه اي وجود دارد كه قبل از عمل با تلمبه فوق هوا به داخل بدنه كمپرس مي شود.(تارنمای طلایی) سپس با باز كردن شيري كه در سرلوله نصب شده، مايع را به طرف حريق مي پاشند. در روي درپوش اين نوع خاموش كننده ها فشار سنجي نصب شده كه از آن فشارداخلي مشخص مي گردد. دستگاههاي فوق شباهت زيادي به دستگاههاي سمپاش دارد. ظرفيت نوع دستي 2 گالني و نوع كوله پشتي بين 4 الي 6 گالن مي باشد.

2ـ نوع ديگري از خاموش كننده  آب و گاز داراي سرلوله دوش مانندي است كه آب از آن به صورت پودري خارج مي گردد. در داخل خاموش كننده محفظه پلاستيكي وجود دارد. اين محفظه در مسير لوله ورودي گاز قراردارد و داراي مايعي است كه در اثر عبور گاز و سوراخ شدن محظفه پلاستيكي ، با آب مخلوط و باعث زياد شدن قدرت نفوذ آب مي شود. سرلوله اين خاموش كننده طوري طرح گرديده كه قابل كنترل است و با جداكردن قسمت دوش مانند آن، شباهت زيادي به سرلوله هاي پودرپاش دارد و آب را به صورت جت پرتاب مي كند.

5-3-2- نحوه استفاده از كف :

براي استفاده از كف نبايد آن را مستقيم به داخل مايع در حال اشتعال پاشيد زيرا با اين عمل امكان پاشيدن مايع به خارج ظرف و مخلوط شدن كف با مايع در حال اشتعال و همچنين هدر رفتن مقداري از كف وجود دارد. بهتر است جريان كف را به بدنه ظروف مايع در حال اشتعال يا ديواره اطراف آن بپاشيم.

با اين عمل كف روي سطح مايع حركت كرده و مانند يك پتو سطح مايع را مي پوشاند و از رسيدن اكسيژن هوا به سطح مايع و برخاستن بخارات قابل اشتعال از روي مايع در حال اشتعال جلوگيري مي كند. (تارنمای طلایی) براي اطفاي حريق در اين موارد تمام سطح مايع را بايد با لايه‌اي از كف پوشاند و براي رسيدن به اين منظور، فاصله از حريق ، مكان حريق و طرز عمل تاثير فراواني خواهد داشت. شكل زير نحوه كاربرد خاموش كننده هاي واژگوني و مستقيم رانشان مي دهد.

5-3-3 طريقه كاربرد خاموش كننده هاي محتوي پودر

الف ـ خاموش كننده هاي پودر و گاز فشنگ خارج :

در نزديكي محل آتش سوزي، خاموش كننده را روي زمين قرار داده و لوله لاستيكي را از گيره خارج و آن را با دستگيره با هم  نگهداريد. ( وقتي گاز وارد بدنه شود و لوله لاستيكي فوق تحت فشار قرار گيرد، در صورتي كه رها باشد حركت مي كند و احتمال برخورد آن به سر و صورت وجود دارد ) .

بدون آنكه بدن يا سر و صورت خود را در مسير سوپاپ ايمني خاموش كننده قرار دهيد شير گاز را با چرخانيدن فلكه شير، فشار و كشيدن اهرم ( بستگي به مكانيزم شيرفشنگ دارد ) باز كنيد.

پس از آماده كردن خاموش كننده در فاصله اي دورتر از آتش سوزي، به آتش سوزي نزديك مي شويم (با توجه به مطالبي كه در قسمت قبلي موارد كلي شناخت روش هاي بكارگيري شرح داده شد) و سعي مي كنيم موارد زير را به ترتيب و با دقت اجرا نماييم:

ـ تا حد امكان سعي مي كنيم در فاصلة حدود سه متري از آتش سوزي، عمليات اطفايي را شروع نماييم.

ـ در صورتي كه آتش سوزي بر روي سطح زمين يانزديك به سطح زمين واقع شده است، پودر را با زاويه اي مناسب به صورت مايل و با زاويه اي در حدود 30 درجه بر روي آتش سوزي هدايت نماييد. بصورتي كه پودر تقريباً به سطح مايع در حال سوختن برسد، در صورتي كه پودر با زاويه اي تند، مستقيم به داخل مايع زده شود، علاوه بر آنكه به زير مايع رفته و اثري ندارد، بلكه در اثر فشار و برخورد به سطح مايع، باعث بيرون ريختن آن و در نتيجه گسترش آتش سوزي مي شود. همچنين اگر پودر با زاويه اي كم يعني بطور مستقيم به شعله ها برخورد كند نيز اثر اطفايي چنداني نخواهد داشت.

ـ هميشه سعي كنيد ابتدا قسمت جلو و نزديك آتش سوزي با خود را اطفاء نماييد.

ـ هنگام خروج پودر ، سرلوله پودر پاش را بصورت مرتب و سريع به سمت چپ و راست حركت دهيد.

ـ پس از اينكه قسمت جلوي حريق را اطفاء كرديد ، به همان نسبت پيشروي نماييد، بنحوي كه اين پيشرفت تا انتها متناسب بوده و حريق بطور كامل با فاصله مناسب خاموش شود.

ـ پس از اطفاء كامل آتش سوزي، براي چند ثانيه به عمليات ادامه دهيد و در صورتي كه كوچكترين شعله اي در اطراف يا قسمت زير وجود داشته باشد، با رسيدن بخارات قابل اشتعال به آن، مجدداً آتش سوزي ادامه و گسترش مي يابد. اگر اين حالت در اماكن سربسته و بخصوص زير زمين ها ايجاد شود، شعله وري همراه با انفجار خواهد بود كه مي تواند خطرناك باشد.

 

ب ـ خاموش كننده هاي پودر و گاز فشنگ داخل :

در اين نوع خاموش كننده ، فشنگ گاز CO2 در داخل بدنه و زيردرپوش قرار مي گيرد كه هنگام عمل با زدن ضربه (مانند آب و گاز) يا فشار بر روي اهرم راه خروج گاز از داخل فشنگ باز و گاز وارد بدنه مي شود كه چند نمونه ا زآن را در اينجا مي آوريم.

در اين نوع خاموش كننده به جاي استفاده از لوله ورودي گاز، فشنگ گاز در داخل استوانه اي قرار داده شده است . روي بدنه استوانه فوق مجراهايي تعبيه شده كه با بازشدن، گاز براي ورود به داخل بدنه بايد از مجراهاي فوق عبور كند و وارد بدنه شود و با عبور از داخل پودرها گاز به بالاي سطح پودر مي رسد و باعث مي شود تا اگر پودر سفت شده باشد از آن حالت خارج گردد.

پس از آماده شدن خاموش كننده جهت عمليات، همانند موارد اشاره شده در قسمت قبلي، به عمليات اطفايي مي پردازيم.

5-3-4- طريقه استفاده از خاموش كننده CO2 :

الف ـ انواع دستي آن به همان صورت خاموش كننده هاي ديگر حمل مي شود.

ب ـ با توجه به فشار زياد دستگاه و به علت طرح خاص سرلوله حداكثر فاصله پرتاب اين خاموش كننده بين 2 الي 4 متر است؛ بنابراين براي استفاده بايد بيشتر به حريق نزديك شد.

ج ـ در فاصله دورتر از حريق ضامن را آزاد و سرلوله را در دست گرفته و با قراردادن در موقعيت مناسب با فشار روي اهرم يا باز كردن شير گاز را با حركت سرلوله قيفي به محل دلخواه هدايت مي كنيم. ( بهتر است CO2 را به طرف سطح مواد در حال اشتعال هدايت كرد) .

د ـ حداكثر زمان تخليه اين خاموش كننده ها بين 60 الي 160 ثانيه مي باشد كه در مدت فوق بايدحداكثر استفاده را در امر اطفاء نمود.

ه ـ اين خاموش كننده ها قابل كنترل است و در صورتي كه بيشتر از 10 درصد آن مصرف نشود مي توان از آن براي حريقهاي ديگر استفاده كرد.

و ـ در صورتي كه از پربودن دستگاه اطمينان داريد ولي گاز خارج نمي شود احتمالاً ممكن است راه خروج آن به علت يخ زدن گاز مسدود شده باشد. براي چند لحظه شير را ببنديد و مجددا باز كنيد.

ياد آوري 1 :

خروج گاز از سرلوله در اين نوع خاموش كننده با صداي شديدي صورت مي گيرد و ممكن است براي كساني كه براي اولين بار با آن كار مي كنند ايجاد دستپاچگي نمايد.

يادآوري 2 :

در اثر انبساط سريع گاز از حالت مايع به بخار در سرلوله احتمال توليد الكتريسيته ساكن و انتقال آن به بدن شخص عمل كننده وجود دارد كه در صورت استفاده آن براي وسايل برقي ممكن است توهم هدايت الكتريسيته از طريق گاز در شخص عمل كننده نمايد.

5-3-5- طريقه استفاده از خاموش كننده هاي مواد هالوژنه :

الف ـ در صورت استفاده از مواد هالوژنه براي آتش سوزي هاي مواد نفتي نبايد آن را مستقيماً وارد آتش مواد نفتي نمود، زيرا به علت پايين بودن نقطه جوش و انبساط سريع، توليد انفجار مي كند.

ب ـ در صورت استفاده از خاموش كننده مواد هالوژنه كه در شيشه هايي به شكل بولينگ قرا رداده شده كه ظرفيت آن حدود 1200 گرم ماده هالوژنه مي باشد، به هنگام آتش‌سوزي، آن را به ميان آتش پرتاب مي كنند كه در اثر شكستن بطري مواد هالوژنه تبديل به گاز شده و عمل اطفاء را انجام مي دهد، يا آن را در محل هاي مناسب قرار مي دهند تا در صورت آتش سوزي و رسيدن حرارت به بطري فشار گاز داخل باعث شكسته شدن شيشه (بطري) شده و مواد با بخار شدن باعث خاموش شدن آتش مي شود.


 

فصل 6 : شناخت شرايط حفاظت و نگهداري خاموش كننده ها

6-1- عمليات در شرايط اضطراب

هنگامي كه در مكاني آتش سوزي رخ مي دهد، بطور عادي و طبيعي افراد حاضر در آنجا مضطرب شده و معمولاً جهت اطفاء حريق دچار دستپاچگي و سردرگمي مي شوند. به همين علت در بسياري از موارد آتش سوزي، بخصوص حريق هايي كه در اماكني مانند كارگاهها يا كارخانجات رخ مي دهد، مشاهده مي شود كه تعداد زيادي از دستگاههاي خاموش كننده توسط افراد حاضر در محل مورد استفاده قرار گرفته است ؛(تارنمای طلایی) ليكن بعلت اضطراب ناشي از آتش سوزي همراه با نداشتن آموزش و تجربه،  نتوانسته اند دستگاههاي خاموش كننده را با خونسردي و به نحو صحيحي مورد استفاده قرار دهند؛ چه بسا باعث گسترش بيشتر حريق و دچار آسيب و صدمه ديدگي نيز شده اند.

واضح است در صورتي كه با عملكرد و نحوه صحيح استفاده از دستگاههاي خاموش كننده آشنا باشيد و نكات ايمني را نيز به هنگام كار برد آنهابدقت در نظر گرفته و رعايت كنيد ، در هنگام اطفاء آتش سوزي كمتر دچار اضطراب شده و با حفظ خونسردي بيشتر مي توانيد آتش سوزي را مهار و اطفاء نماييد و اين وقتي ممكن مي گردد كه اين گونه آموزشها را در فواصل زماني مناسبي تكرار و تمرين كنيد.

گاهي اوقات، به هنگام عمليات اطفاء حريق، عملكرد دستگاههاي خاموش كننده به نحوي است كه ممكن است شخص استفاده كننده از دستگاه را دستپاچه و مضطرب نمايد، مثلاً در اين حالت ، شيلنگ دستگاه خاموش كننده پودري بعلت فرسودگي دچار پارگي شده و در نتيجه مقدار زيادي پودر با فشار زيادي بصورت ناگهاني از دستگاه و محل پارگي به بيرون پاشيده مي شود كه ممكن است آنها به سر و صورت وي برخورد كرده و در چشم او پاشيده شود، كه اين گونه موارد مي تواند مشكلات و حوادث بيشتري را در پي داشته باشد.

بدين ترتيب هميشه بايد از سلامت دستگاههاي اطفايي خود اطمينان حاصل كنيم.

آموزشهاي لازم را بصورت تئوري و عملي بصورت مرتب تمرين و تكرار نماييم ، تا در هنگام بروز حريق در هر شرايطي بتوانيم با حفظ خونسردي كامل و با اطمينان خاصي عمليات اطفايي را با موفقيت انجام دهيم .

6-2- روشهاي حفاظت و ايمني

6-2-1- روشهاي حفاظت و ايمني دستگاههاي خاموش كننده :

الف ـ سوپاپ ايمني

در خاموش كننده هاي گاز CO2 و يا بالن هاي گاز CO2 جهت جلوگيري از انفجار بدنه دستگاه ، آنها را به سوپاپ ايمني مجهز مي نمايند. در خاموش كننده هاي CO2 ، سوپاپ ايمني معمولاً روي مكانيزم شير قرار دارد و در صورتي كه فشار داخلي به بيش از 2700 پوند بر اينچ مربع برسد عمل كرده و گاز دستگاه را تخليه مي نمايد.

در خاموش كنندههاي گاز CO2 ، اين گاز بصورت مايع با فشار 51 اتمسفر در 15 درجه سانتيگراد پر مي شود. البته وقتي درجه حرارت محيط تغيير مي كند و بالا مي رود فشار داخلي هم افزايش يافته و حتي گاهي اين فشار باعث عملكرد سوپاپ ايمني هم مي شود. به همين علت و براي جلوگيري از ايجاد فشار بهتر است از قرار دادن اين نوع خاموش كننده در زيرتابش مستقيم خورشيد و محلهاي گرم خودداري و يا در صورت اجبار به وسيله سايباني از مقوا و وسيلة ديگر اين حالت را برطرف سازيم .

فشنگهايي كه در خارج خاموش كننده قرار مي گيرند داراي سوپاپ ايمني در سمت مخالف خروجي گاز است كه در صورت ازدياد داخلي فشنگ از حد تعيين شده به هر علت، سوپاپ عمل كرده و گاز فشنگ تخليه مي شود.

دستگاههايي كه تحت فشار هوا كار مي كند و گاهي بنام آب و گاز يا پودر و گاز مخلوط هم گفته مي شود، معمولاً داراي فشار سنجي بر روي درپوش مي باشد كه يكي از علايم مشخصة دستگاههاي تحت فشار، فشار سنج فوق مي باشد. فشار سنج اين دستگاهها معمولاً دو كار انجام مي دهد.

1ـ از روي آن فشارداخلي دستگاه ديده مي شود.

2ـ از آنجا كه اين دستگاهها فاقد سوپاپ ايمني است. در صورتي كه فشار دستگاه به هر علت افزايش يابد و از حد معمول بالاتر رود فشار سنج از هم پاشيده و فشار آن خالي مي‌شود.

بدنه خاموش كننده هاي پودر و گاز معمولاً داراي سوپاپ ايمني مي باشد كه عموماً اين سوپاپها روي درپوش نصب مي شود. سوپاپ فوق از نوع فنري بوده و در صورت ازدياد فشارداخل بدنه پس از ورود گاز به هر علتي كه باشد اعم از زياد پر كردن پودر يا گاز، عمل كرده و فشار اضافي را تخليه مي كند. اين سوپاپها با توجه به استانداردي كه خاموش كننده از روي آن ساخته شده طراحي و فشار كار آن تنظيم شده است كه از دستكاري آن قطعاً بايد خودداري كرد مگر توسط اشخاصي كه در تنظيم سوپاپ مهارت كافي داشته باشند. در بعضي از انواع آن، سوپاپ فوق با فشار 17 اتمسفر تنظيم شده است.

ب ـ انجام آزمايش هاي مقرري

يكي از روشهاي حفاظت و ايمني، انجام آزمايش هاي مختلف بخصوص آزمايش مقاومت بدنه است كه در زمان ساخت، بدنه خاموش كننده ها و فشنگ ها مورد آزمايش فشار قرار مي گيرند تا از مقاومت آنها در مقابل فشار (از نظر تركيدن) تاحدي كه استاندارد براي آن تعيين كرده است اطمينان حاصل شود.

اين آزمايش با توجه به نوع آن در سالهاي بعد و هر چند سال يكبار نيز بايد تكرار گردد تا بدين وسيله از سلامت و مقاومت بدنه دستگاه مطمئن شد.

آزمايش هاي ديگري در زمان ساخت، روي خاموش كننده ها انجام مي شود كه به شرح زير است:

الف ـ آزمايش مكانيكي نشت

ب ـ آزمايش حداقل ضخامت بدنه

ج ـ آزمايش از هم پاشيدگي (پاره شدن بدنه )

د ـ آزمايش فشار

ج ـ جلوگيري از زنگ زدگي :

جهت حفاظت و جلوگيري از زنگ زدن خاموش كننده هاي محتوي آب يا كف و همچنين بالن گاز CO2 كه جهت فشار در داخل اين دستگاهها قرار مي گيرد، قسمت داخلي بدنه اينگونه خاموش كننده ها و روي بدنه بالن گاز CO2 را با روكش نازك پلاستيكي و يا مواد ضد زنگ مي پوشانند. در ضمن جهت جلوگيري از زنگ زدن كلية اين دستگاهها بايد سعي شود كه آنها در زير باران و محل هاي نمناك نصب نگردد.

د ـ استفاده از ضامن :

در اكثر خاموش كننده ها، جهت جلوگيري از عملكرد تصادفي دستگاه، آن را به ضامن ايمني مجهز مي سازند. در اين حالت، در صورتي كه شير اهرمي دستگاه به جايي برخورد نموده و يا تحت فشار قرار گيرد، پين اين ضامن ايمني از باز شدن شير و مسير خروجي جلوگيري مي نمايد و از عملكرد اتفاقي دستگاه جلوگيري مي نمايد.

البته در خاموش كننده هايي كه داراي شير فلكه اي هستند، داراي ضامن نبوده و فقط پلمپ و سيم مربوطه تا حدودي از باز شدن اتفاقي شير آن جلوگيري مي كند.

 

ج ـ اقدامات عمومي :

از زنگ زدگي و ضربه ديدن خاموش كننده ها جلوگيري كنيد و در صورت نياز آن را دوباره رنگ آميزي و كوچكترين نقص آن را برطرف كنيد.

از قرار دادن آن در محلهاي نمناك و در معرض تابش خورشيد و باران خودداري نماييد.

براي هر مكان خاموش كننده اي مناسب بامواد قابل اشتعال آن محل انتخاب كنيد به طور مثال پودر و CO2 هر دو براي وسايل الكتريكي و الكترونيكي مؤثر است اما استفاده از پودر و ورود ذرات پودر به داخل دستگاههاي ظريف و گران قيمت اين گونه وسايل، سبب مي شود كه وقت و بودجه بيهوده اي جهت نظافت وخارج كردن ذرات پودر از داخل اين نوع دستگاهها هدر داده شود؛ در صورتي كه CO2 يا مواد هالوژنه اين مضرات را براي وسايل فوق ندارند و هيچگونه اثري بر روي آن باقي نمي گذارند.

با اينكه آب خاموش كننده مناسبي براي جامدات معمولي مي باشد. ولي در كتابخانه ها، موزه ها ، گالري هاي نقاشي در صورت استفاده از آب خسارت آن خيلي بيشتر از خود حريق مي تواند باشد. لذا براي اين گونه مكانها مي توان از CO2 استفاده كرد.

از آماده بودن دستگاهها مطمئن باشيد و آزمايش هاي معموله را انجام داده و در زمانهاي تعيين شده حتماً دستگاه را جهت آزمايش بدنه بفرستيد، زيرا در صورت ضعيف شدن آن و انفجار دستگاه، بي‌خطر نخواهد بود.

در حريقهايي كه در فضاي باز اتفاق مي افتد سعي كنيد در صورت امكان پشت به باد با حريق مبارزه كنيد و در فضاهاي بسته هيچ گاه اجازه ندهيد آتش بين شما و راه خروج قرار گيرد. (تارنمای طلایی) بلكه شما بايد هميشه بين آتش وراه خروج قرار گيريد زيرا در صورت عدم موفقيت بايد سريع از محل خارج شويد.

هنگام استفاده از خاموش كننده ها احتياج نيست كاملاً به حريق نزديك شويد زيرا قدرت پرتاب مواد آنها به استثناي انواع گازكربنيك بين 12-4 متر است كه از اين فاصله مي توانيد شروع و پيشروي كنيد.

براي اطفاي حريق مايعات در ظروف اگر از پودر استفاده مي كنيد نبايد پودر را به داخل مايع كوبيد، زيرا فشار آن باعث به خارج پاشيدن مايع و گسترش حريق مي شود بلكه پودر را طوري به سطح مايع بپاشيد كه حالت خفگي و قطع شعله را انجام دهد.

در حريق مايعات پس از  خاموش شدن و قطع شعله چند لحظه اي به كار اطفاء ادامه دهيد تا ظرف داغ مايع نتواند باعث برگشت شعله گردد.

حفظ خونسردي يكي از مهمترين عوامل موفقيت در امر اطفاي حريق و استفاده از وسايل اطفايي است.

6-2-2- روشهاي حفاظت و ايمني مربوط به مواد اطفايي دستگاههاي خاموش كننده

الف : پودرهاي شيميايي :

1ـ اصطلاح پودر شيميايي و پودر خشك (dry Powder) را نبايد با هم اشتباه كرد زيرا دومي براي پودرهايي كه براي اطفاي حريق فلزات مانند سديم و منيزيم استفاده مي شود به كار مي رود.

2ـ پودرها را به طور كلي غيرسمي مي  دانند، ولي بهتر است در محلهايي كه مقدار زيادي از اين پودر پاشيده شده، از دستگاه تنفسي استفاده گردد.

3ـ پودرهاي شيميايي در حرارتهاي پايين معمولاً پايدار و در حرارتهاي مافوق 60 درجه سانتيگراد امكان دارد بعضي از مواد اضافه شده به آن ذوب و باعث چسبندگي پودر شود.

4ـ هر چه ذرات پودر ريزتر باشد در اطفاي حريق موثرتر است.

5ـ پودري كه رطوبت جذب نكند قابل اطمينان تر است.

6ـ هر دستگاه معمولاً براي نوع خاصي از پودر ساخته شده، در صورتي كه اين نكته به وسيلة سازنده روي دستگاه اعلام شده باشد فقط از نوعي كه دستگاه براي آن ساخته شده بايد پرگردد، زيرا در غير اين صورت خطر انفجار وجود دارد؛ مخصوصاً نوع بيكربنات با نوع فسفات آمونيوم.

ب ـ گاز CO2 :

در مكانهاي بسته ، اين گاز به علت تقليل درصد اكسيژن هوا حالت سمي پيدا كرده و در صورت تمركز زياد موجب بيهوشي و حتي مرگ مي گردد. بعضي از اشخاص قادرند تا تمركز 9 درصد، آنرا براي چند دقيقه بدون بيهوشي تحمل كنند.

ج ـ مواد هالوژنه :

اين مواد را در انواع حريقهاي گروههاي A.B.C مي توان به كار برد ولي چون كم و بيش سمي مي باشند؛ بخصوص بعضي از مواد كلردار در صورتي كه روي فلزات داغ پاشيده شوند توليد گازهاي سمي مهلك خواهند كرد . لذا هيچگاه در فضاي بسته نبايد مصرف شود يا در صورت مصرف، اولا كسي در داخل محل نبايد باشد، ثانياً پس از عمل اطفاء محل تهوية كامل شود و پس از تهويه افراد وارد محل شوند.

هالن 104 يا كربن تترا كلريد :

1ـ در گذشته اين مايع به ميزان قابل ملاحظه اي مصرف مي شد و اكنون هم اين مايع شيميايي در دستگاههاي كوچك دستي و بعضي از سيستمهاي اتوماتيك مورد استفاده قرار مي گيرد.

تجربه ثابت كرده است در صورتي كه اين ماده شيميايي در فضاي سربسته و مسدود مصرف شود كلروفرم و گازهاي شيميايي ديگر از جمله فسژن توليد مي كند. همچنين احتمال دارد اين ماده با دريافت آب و شرايط مناسب مستقيماً به گاز فسژن و اسيد كلريدريك تبديل شود. فرمول تبديل كربن تترا كلريد به فسژن به صورت زير است:

الف : 2CL2 + C فلز گداخته CCL4

ب   : 2CO O2 + 2C

ج    :          گاز فسژن COCL2 CL2 + CO

الف ـ در اثر برخورد مايع كربن تتراكلريد با فلز گداخته بلافاصله به كربن و گاز تجزيه مي شود.

ب ـ كربن آزاد در اثر حرارت محيط با اكسيژن هوا تركيب و توليد گاز اكسيد كربن مي‌كند.

ج ـ گاز اكسيد كربن مجدداً با گاز كلر آزاد تركيب و توليد گاز فسژن مي كند.

4ـ اين مايع نبايد در محوطه هايي مانند زيرزمين و جاهاي مسدود در صورتي كه افرادي در آنجا هستند مصرف شود و در صورت مصرف شدن، قبل از ورود بايد هواي محل، تهويه گردد.

هالن 1001 يامتيل برومايد:

1ـ يكي ديگر از مواد شيميايي براي اطفاي حريق متيل برومايد است . اين مايع ثابت، بي‌رنگ و داراي نقطه جوش 40 درجه فارنهايت است كه در صورت تماس با هوا تبخير شده و گاز آن 27/3 مرتبه از هواي معمولي سنگين تر است.

2ـ يك پوند مايع در نتجه تبخير 7/3 فوت مكعب گاز توليد مي كند، گاز فوق كاملاً سمي بوده و تنفس زياد آن مرگ آور است. علاوه بر خود گاز كه سمي است گازهاي حاصل از آن كه در نتيجه تماس به سطح داغ توليد مي شود مانند اسيد هيدروبروميك و برموفسژن و همچنين به طور زودگذر برومين آزاد كه آن نيز خطرناك و سمي است .

3ـ دستگاههاي متيل برومايد از يك الي هشت پوندي وجود دارد.

4ـ در عمل بينهايت سريع بوده و هميشه آماده بكار است.

5ـ كافي است 5-5/3 درصد آن در هوا موجود باشد تا از ادامه حريق جلوگيري كند.

6ـ استفاده از متيل برومايد از سال 1960 در اكثر كشورها ممنوع شد و به جاي آن از ماده ديگري به نام B.C.F يا فلوژكس 12 ب 1 كه به استثناي سمي بودن آن تقريباً خواص مشابهي با متيل برومايد دارد استفاده مي شود.

هالن 1301 يا فلوژكس 13 ب 1، كه نام شيميايي آن برموتري فلئورومتان است و بنام فرئون هم خوانده مي شود.

1ـ بين مواد هالوژنه ، هالن 1301 از تركيبات ديگر مشهورتر و موارد استفاده از آن بيشتر است زيرا چون گاز مايع است به محض خروج از  دستگاه فوراً به صورت گاز در آمده و به سرعت در فضا منتشر مي شود و تا موقعي كه تجزيه نشده باشد سمي بودن آن از ساير مواد هالوژنه كمتر است ونسبت به بيشتر فلزات بي اثر مي باشد.

2ـ در وزن مساوي اثر خاموش كننده اش 3-2 برابر CO2 و مساوي پودر شيميايي با بنيان بيكربنات دوسود مي باشد.

3ـ تمركز 10 درصد اين گاز در فضا در صورتي كه مدت كمي تنفس شود بي خطر است اما از 5/7 درصد بيشتر حالت بيهوشي دست مي دهد كه بمحض رسيدن به هواي آزاد مرتفع مي شود.

4ـ تمركز بالاتر از 20 درصد، اكسيژن هوا را به زير 16/0 كه حداقل لازم براي زنده مانده است مي رساند.

5ـ گرچه خالص آن كمي سمي است ولي توليدات تجزيه اش خطرناك است. در حرارتي برابر F 900 ناپايدار گشته و در مقابل رطوبت، بيشتر هيدروژن فلوئورايد (HF) و برم (Br)2 آزاد توليد مي كند. از طرف ديگر اين گاز قريب 5 برابر هوا وزن دارد، لذا در محلهاي پست مستقر شده و درصد كمي كه نسبت به ماده سوزان متفاوت است . ( 10-3درصد) لازم است تا حريق خاموش شود.

6ـ تقريباً 150 تا 200 گرم از اين ماده براي هر مترمكعب فضا در نظر گرفته مي شود تا در زمان حريق قادر به اطفاي حريق باشد.

7ـ به علت پائين بودن نقطه جوش آن بايد به مقاومت و مكانيزم خاموش كننده در برابر فشار توجه كرد و سرلوله پاشنده آن از نوعي شبيه به سرلوله قيفي باشد.

هالن 2402 يا دي برموتترا فلوئورواتان :

1ـ اين هالن يكي از انواع مواد هالوژنه است كه ضمن اينكه درجه سمي بودن آن كم است  در اطفاي حريق نيز كارايي رضايت بخشي دارد.

2ـ مقدار لازم از اين ماده براي اطفاي حريق، قريب 100 برابر كمتر از تمركز كشندگي آن است.

3ـ مقدار هيدروژن برومايد و هيدروژن فلوئورايد توليدي آن در يك حريق به ترتيب از 56 قسمت و 5 قسمت در ميليون تجاوز نمي كند. بنابراين مصرفش بسيار كمتر از آن است كه خطرناك باشد.  همچنين به تجربه ثابت شده، عمل حرارت تنها موجب جدا شدن يك اتم Br شده و بقيه مولكول هالن مزبور به صورت پوليمر خاص باقي ماند و بيشتر تجريه نمي‌شود.

6-3 ـ سرويس و نگهداري خاموش كننده ها

6-3 –1 موارد كلي :

بازديد و آزمايشات دوره اي خاموش كننده هاي مربوط به اماكن تجاري يا شخصي (بوسيله استفاده كننده ) :

استاندارد 5306 BS توصيه مي نمايد كه بازديد عادي تمام خاموش كننده ها بوسيله استفاده كننده يانماينده او در فواصل زماني منظمي انجام گيرد. اين بازديد براي حصول اطمينان از استقرار صحيح، شارژ و آماده بكار بودن و همچنين نداشتن آسيب و صدمه ظاهري دستگاه است. تجديد بازديد نبايد كمتر از سه ماه باشد و بهتر است حداقل هر ماه يكبار صورت گيرد.

خاموش كننده هايي كه از طريق فشنگي حاوي گاز CO2 عمل مي كنند، مي توان آنها را بازديد نمود، بالن آن را از طريق وزن كردن كنترل كرد تا در صورتي كه وزن گاز آن كاهش يافته بود، مشخص و شارژ گردد. خاموش كننده هاي پودري داراي فشنگ گاز را براي كنترل بيشتر مي توان وزن نمود.

خاموش كننده هاي تحت فشار را در زماني كه شارژ و آماده بكار هستند نمي توان باز نمود. خاموش كننده هاي گاز CO2 را از طريق وزن كردن و خاموش كننده هاي تحت فشار ديگر برحسب نوع آنها به شرح ذيل كنترل مي شوند:

الف ـ فشار  آنها از طريق فشار سنج نصب شده يا فشار سنج متحرك كنترل مي شود.

ب ـ سپس براي كنترل مقدار مواد اطفايي خاموش كننده وزن مي گردد.

6-3-2- بازديد ساليانه : سرويس و نگهداري :

استفاده كننده از خاموش كننده مي بايد ترتيبي فراهم آورد تا خاموش كننده ها، حداقل هر سال يكبار توسط يك فرد متخصص بازديدو سرويس شوند. بازديد كننده بايد خاموش كننده هايي را كه خطرناك و يا غيرموثر مي باشند مشخص و علامتگذاري نمايد و هر نوع نقص يا نصب غيرصحيح را به استفاده كننده اطلاع داده و اعمال مناسب دراين زمينه (سرويس) را انجام دهد. توصيه مي شود هر نوع خاموش كننده سوداسيد، كف شيميايي يا مواد هالوژنه به غير از هالن 1211 و هالن 1301 را از رده خارج نماييد . تاريخ هاي بازرسي نيز مي بايد ثبت گردد . توصيه هاي مربوط به نگهداري انواع خاموش كننده ها در استاندارد 5306 BS ذكر شده است.

6-3-3- آزمون تخليه :

توصيه مي شود كه تمام خاموش كننده ها در فواصل بين 4 الي 20 سال برطبق نوع آنها تحت آزمايش تخليه قرار گيرند. اين آزمايش موقعيت مناسبي را براي آموزش افراد در استفاده از خاموش كننده ها فراهم مي نمايد.

6-3-4- آزمون فشار :

خاموش كننده هاي هالوژنه و CO2 مي بايد تحت آزمون هاي دوره اي مطابق با استاندارد 5430 BS قرار گيرند. اين آزمون ها بايد توسط شركت سازنده يا شركت هاي متخصص ديگر انجام گيرد.

خاموش كننده هاي سازمان آتش نشاني :

تمام خاموش كننده هاي مورد استفاده در آتش نشاني لازم است در فواصل منظمي بازديد و مرود آزمايش قرار گيرند . بايد دقت شود كه فاصله زماني براي آزمون هاي خاموش كننده هاي آتش نشاني كوتاهتر از توصيه هاي انجام شده در استاندارد 5306 BS مربوط به خاموش كننده هاي اماكن تجاري و شخصي مي باشد.

6-3-5- شارژ خاموش كننده ها :

خاموش كننده هاي قابل شارژ را بايد پس از استفاده تا حد امكان هر چه سريعتر شارژ نمود. بعضي از انواع آنرا لازم  است كارخانه هاي سازنده يا متخصصين ديگري شارژ نمايند، ولي استفاده كننده مي تواند برخي ديگر از آنها را خودش شارژ كند. در اين صورت بايد دستگاه را بطور كامل تخليه و مواد اطفايي قبلي دور ريخته شود. دستورالعمل هاي جزيي سازندگان براي شارژ انواع خاص خاموش كننده ها نيز بايد اجرا شده و پس از شارژ تاريخ آن ثبت گردد.

6-3-6- موارد خاص

آزمايش هاي دستگاههاي آب و گاز

الف ـ آزمايش ماهانه :

با توجه به شرايط اقليمي و منظقه اي يك الي سه ماه يك بار انجام گيرد:

1ـ درپوش را باز كرده و سيلندر گاز را از بدنه جدا مي كنيم .

2ـ سيلندر گاز را وزن مي كنيم در صورتي كه بيشتر از ده درصد از وزن گاز آن كم شده بود آن را شارژ مي كنيم، در غيراينصورت احتياج به شارژ ندارد.

توجه:

اطلاعات لازم مربوط به وزن گاز و وزن سيلندر روي بدنه هر سيلندر حك شده است.

3ـ در صورت نياز و كم بودن آب تا حد لزوم فقط به آن آب اضافه مي كنيم .

توجه:

در محلهاي گرمسير هر 15 روز يك بار بايد اين عمل انجام گيرد.

4ـ بدنه ، كفه و ميله ضربه؛ سوزن واشر و ساير موارد را كاملاً بازديد كرده و پس از برطرف كردن عيوب احتمالي و در صورت نياز روغن كاري ميله ضربه ، فشنگ گاز را در محل آن محكم نموده و درپوش را مي بنديم و موارد را روي كارت خاموش كننده يادداشت و خاموش كننده را در محل آن نصب مي كنيم .

ب ـ آزمايش سالانه :

در صورت امكان سالي يك بار در يك تمرين خاموش كننده را مصرف و مجدداً آماده مي‌كنيم .

ج ـ آزمايش بدنه :

هر دو سال يك بار بدنه خاموش  كننده بايد با فشار تعيين شده توسط سازنده تحت فشار قرار گيرد تا از سلامت آن اطمينان حاصل گردد. تاريخ اين آزمايش روي بدنه حك مي‌شود (مگر آنكه سازنده زمان ديگري تعيين كرده باشد) .

د ـ آزمايش فشنگ گاز :

در صورتي كه به وسيله سازنده زمان تعيين نشده باشد هر 5 سال يك بار فشنگ گاز CO2 اين خاموش كننده ها بايد به وسيله كارخانه سازنده تحت آزمايش مقاومت بدنه قرار گيرد.

6-3-7- آزمايش هاي خاموش كننده آب و هوا

الف ـ آزمايش ماهانه:

در اين آزمايش فشارداخلي خاموش كننده از طريق ديدن فشار سنج چك شده و خاموش كننده از لحاظ زنگ زدگي ، ضربه ديدن وسلامتي مكانيزم شير و فشارسنج بازديد ظاهري مي شود و در صورت عدم نياز و سالم بودن عمل ديگري روي آن انجام نمي گيرد.

توجه:

به علت وجود شير و مسدود بودن راه خروج، احتمال كم كردن آب در اين نوع خاموش كننده وجود ندارد.

ب ـ آزمايش سالانه :

در صورت امكان و در صورتي كه خود قادر به شارژ مجدد آن هستيد سالي يك بار آن را در حريق تمريني مصرف و مجدداً شارژ نماييد.

ج ـ آزمايش بدنه :

با توجه به استاندارد يا زمان تعيين شده، بدنه اين خاموش كننده بايد در زمان مقرر تحت آزمايش قرار داده شود. در صورتي كه سازنده زماني را جهت آزمايش بدنه تعيين نكرده باشد به دليل تحت فشار قرار داشتن بدنه، ضروري است هر دوسال يك بار اين آزمايش انجام گيرد.

6-3-8- آزمايش هاي خاموش كننده هاي پودر و هوا

الف ـ آزمايش ماهانه (1 الي 3 ماه يك بار ) :

در اين آزمايش همانند آزمايش ماهانه خاموش كننده آب  هوا، از دستگاه يك بازديد ظاهري به عمل مي آيد. در آزمايش فوق فشار خاموش كننده، سلامت بدنه و مكانيزم شير بازديد مي شود. در صورت امكان مي توان گاز يا هواي خاموش كننده را تخليه و سپس پودر را از خاموش كننده خارج كرد و پس از اطمينان از كلوخه نبودن پودر، مجدداً آن را در داخل خاموش كننده ريخت و پس از بازديد از قطعات خاموش كننده، آنرا تحت فشار قرار داد؛ در غيراينصورت بهتر است در بازديد ماهانه، خاموش كننده را حداقل يك بار سر و ته كنيم تا اگر پودر آن به علت تحت فشار بودن سفت شده باشد با اين عمل از حالت سفتي خارج شود.

ب ـ آزمايش سالانه :

حداكثر سالي يك بار خاموش كننده پودر و هوا را در صورت امكان در يك حريق تمريني مصرف و دوباره پر كنيد. در صورتي كه به هر علت انجام عمل فوق امكان نداشته باشد بايد خاموش كننده به روش بالا خالي و مجدداً شارژ شود.

ج ـ آزمايش بدنه :

از نظر اينكه اين نوع خاموش كننده ها مداوم تحت فشار مي باشد، در زمانهاي تعيين شده در استاندارد يا كارخانه بايد تحت آزمايش بدنه قرار گيرد و مقاومت بدنه آن در مقابل فشار تاييد گردد و مسئولين محل كاملاً آن را از آسيب ديدن در مقابل ضربه، زنگ زدگي و رطوبت وساير موارد حفظ كنند.

توجه:

در نوعي از خاموش كننده هاي پودر و هوا راه خروجي به وسيله صفحه اي مسدود شده كه در زمان عمل به وسيله مكانيزم روي درپوش (كفه ـ ميله و سوزن) صفحه مذكور سوراخ و راه خروجي باز مي شود . اين دستگاه ها از نوع ضربه اي مي باشد.

6-3-9- آزمايش هاي خاموش كننده پودر و گاز :

تمام خاموش كننده هاي پودر و گاز از هر  نوع و اندازه، بايد براي اطمينان بيشتر و آمادگي بهتر براي مواقع ضروري و جلوگيري از هر نوع خطر احتمالي مرتباً تحت كنترل و آزمايش قرار گيرند. اين آزمايش ها به شرح زير است:

الف ـ آزمايش ماهانه ( يك الي سه ماه يك بار ) :

1ـ درب خاموش كننده را باز و فشنگ گاز آن را جدا كنيد.

2ـ مطمئن شويد كه پودر آن كلوخه نشده و به هم نچسبيده است؛ در صورت كلوخه بودن پودر، آن را كوبيده و الك كنيد و مجدداً مورد استفاده قرار دهيد.

3ـ تمام قطعات دستگاه به ويژه مكانيزم سوراخ كننده راكاملاً كنترل كنيد تا نقصي نداشته باشد.

4ـ مخزن (فشنگ) گاز را وزن كرده، اگر بيش از 10 درصد از وزن گاز مايع داخل آن كم شده بود آن را شارژ كنيد. (اطلاعات لازم روي بدنه حك شده است) .

توجه: هنگام وزن كردن سيلندر (فشنگ) هاي گاز نبايد و نمي توان از يكي از آنها به عنوان پارسنگ استفاده كرد.

5ـ درب خاموش كننده را ضامن كرده، فشنگ را در جاي آن محكم كنيد و درپوش خاموش كننده را ببنديد. تاريخ بازديد و ساير مشخصات را روي كارت يادداشت كنيد.

ب ـ آزمايش سالانه :

در صورت امكان مي توان دستگاه را در يك تمرين آموزشي مصرف و مجدداً آن را شارژ كرد.

ج ـ آزمايش بدنه :

بدنه اين نوع خاموش كننده ها هم مانند ديگر دستگاهها بايد در زمان تعيين شده به وسيله سازنده يا استاندارد تحت آزمايش هيدرواستاتيك قرار گيرد. درصورتي كه زمان آزمايش تعيين نشده باشد هر دو سال يك بار بايد صورت گيرد و تاريخ آزمايش روي بدنه حك شود.

آزمايش هاي فشنگ گاز :

تمام فشنگهاي مورد مصرف در خاموش كننده ها بايد طبق استاندارد يا تعيين سازنده تحت فشار مقاومت بدنه قرار داده شود. معمولاً اين آزمايش هر پنج سال يك بار انجام مي گيرد، مگر اينكه استاندارد يا سازنده زماني ديگر را تعيين كرده باشد و يا فشنگ دچار صدمه ديدگي شده باشد كه بلافاصله آزمايش فوق را بر روي آن انجام داد.

6-3-10- آزمايش هاي خاموش كننده هاي CO2 :

حادثه :

يك سيلندر 15 پوندي CO2 در يك كارگاه اتومبيل پس از 5 سال و يك ماه كه از تحويل آن گذشته بود و در حالي كه به ديوار نصب بود تركيد. سرآن الوار 5 سانتيمتري سقف را سوراخ كرده ومتجاوز از 200 متر به هوا پرتاب شد. آن هم از بدنه اتومبيلي گذشته و به كف كارگاه افتاد.

علت حادثه :

به طوري كه حدس زده اند وجود رطوبت درون سيلندر به هنگام پركردن، دليل اين حادثه بوده است.

حادثه:

وقتي در جاي ديگر سيلندر خالي اين گاز را بدون آزمايش هيدرواستاتيك (فشارآب) پر مي‌كردند سيلندر تركيده و به 400 متري پرتاب شده و به بدنه كاميوني خسارت وارد كرده و دست كارگر پر كننده راقطع كرده است.

علت حادثه :

سيلندر قدرت اوليه خود را براثر زنگ زدگي از دست داده بود.

شش دليل ممكن است باعث ناسالمي سيلندر و به وجود آمدن چنين حوادثي شود:

1ـ بدنه صدمه ديده

2ـ خستگي فلز

3ـ خوردگي بيروني

4ـ خوردگي دروني

5ـ مواد ناخالص

6ـ بار زيادي ( زياد پركردن )

بنابراين براي اطمينان از سلامت دستگاه و پر بودن آن بهتر است آزمايش ها و بازديدهاي ماهانه و سالانه را مرتب ودقيق انجام دهيم.

الف ـ آزمايش ماهانه ( 6 ماه يك بار )  :

تمام خاموش كننده هايي كه به مصرف اطفاي حريق مي رسند بايد به طور مرتب مورد آزمايش قرار گيرند . در اين بازديد مسايل زير بايد مورد توجه قرار گيرد.

الف ـ سلامت دستگاه ( زنگ زدگي؛ صدمه ديدگي؛ سرلوله؛ لوله پلاستيكي؛ بست ؛ سلامت و رواني مكانيزم شير ) .

ب ـ پر بودن : دستگاه را وزن مي كنيم در صورتي كه بيشتر از 10 درصد از وزن گاز داخل آن كم شده باشد براي پر كردن آن اقدام مي كنيم .

ب ـ آزمايش بدنه :

اين آزمايش ممكن است هر 5 سال يك بار انجام گيرد ( با توجه به زمان تعيين شده به وسيله سازنده ) در استاندارد انگلستان موارد زير مورد توجه است كه دستگاههايي كه با استاندارد فوق ساخته شده باشد بايد:

الف ـ بدنه سيلندر با فشاري برابر 3375 پوند براينچ مربع مورد آزمايش قرار داده شود.

ب ـ بدنه سيلندر بايد قادر باشد فشاري معادل 7000 پوند براينچ مربع را تحمل كند.

ج ـ مكانيزم ايمني دستگاه ( سوپاپ ايمني) طوري تنظيم گردد كه بالاي 2700 شروع به عمل كند.

توجه: با توجه به استانداردي كه سيلندر از روي آن ساخته مي شود ممكن است اين آزمايش بين 5-2 سال يك بار انجام گيرد. آزمايش فوق در زمان تعيين شده الزامي است ولي دارنده دستگاه اگرمايل باشد مي تواند زودتر از موعد مقرر جهت آزمايش اقدام كند.

6-3-11- آزمايش خاموش كننده كف مكانيكي (كف و گاز ) :

الف ـ آزمايش ماهانه:

اين نوع خاموش كننده معمولاً هر سه ماه يك بار به صورت زير آزمايش مي شود:

1ـ پس از باز كردن درپوش در صورتي كه مقدار محلول از حد معين پايين تر بود به آن آب اضافه مي كنيم. در صورتي كه از نوعي است كه آب و محلول جداست از نظر نشتي محلول كف بايد باز ديد شود.

2ـ سرلوله، صافي، مجراهاي اطراف درپوش ، لوله ، شيلنگ دستگاه بايد بازديد شود.

3ـ فشنگ گاز را وزن كرده و مقدار گاز را با نوشته روي سيلندر تطبيق نماييد در صورتي كه بيشتر از 10 درصد از وزن گاز آن كم شده باشد بايد شارژ گردد.

4ـ قبل از بستن درپوش؛ رواني ميله ضربه بازديد و در صورت احتياج واشر درپوش تعويض شود.

5ـ داخل و خارج بدنه هيچ گونه زنگ زدگي نبايد داشته باشد.

آزمايش هاي خاموش كننده كف و هوا :

الف ـ آزمايش ماهانه :

در صورت امكان هر سه ماه يك بار هواي خاموش كننده تخليه ( باسر و ته كردن) و به صورت زير بازديد مي شود:

1ـ پس از باز نمودن درپوش : سرلوله، صافي، مجراهاي اطراف درپوش، لوله خروجي، رواني مكانيزم روي درپوش، واشر درپوش، لوله شيلنگي و بدنه از لحاظ سلامت و آمادگي مورد باز ديد قرار گيرد.

2ـ از لحاظ زنگ زدگي بدنه از داخل و خارج ديده شود.

6-3-2-1- آزمايش هاي خاموش كننده هاي محتوي مواد هالوژنه :

فشار خاموش كننده هاي مواد هالوژنه معمولا به سه طريق تامين مي شود .

1ـ از طريق كمپرس هوا يا يك گاز بي اثر

2ـ از طريق فشنگ گاز

3ـ از طريق فشار دروني خود ماده

خاموش كننده هاي مواد هالوژنه كه تحت فشار مي باشد معمولاً دو نوع است:

الف ـ آنهايي كه درپوش با بدنه تحت قرار داده شده، به هم متصل و قابل جداكردن نيست:

ب ـ دستگاههايي كه درپوش را از بدنه مي توان جدا كرد.

در هر نوع معمولاً آزمايش مشابه و به صورت زير است:

1ـ وزن كردن بدنه و اطمينان از كافي بودن مواد اطفايي داخل آن .

2ـ كافي بودن فشار آن از روي فشار سنج يا وسيله نشان دهنده فشار.

3ـ تميز و سالم بودن خروجي

4ـ عدم صدمه ديدگي بدنه و ملحقات آن.

خاموش كننده هايي كه از طريق فشنگ گاز فشارش تامين مي شود به صورت زير آزمايش مي شود :

الف ـ مقدار مواد داخلي

ب ـ وزن كردن فشنگ محتوي گاز و شارژ آن در صورتي كه بيشتر از 10 درصد از گاز آن كم شده باشد.

ج ـ اطمينان از باز بودن مجراهاي درپوش رواني سلامت مكانيزم سوزني و ميله ضربه و بستن درپوش.

د ـ سلامت مكانيزم خارجي و داخلي دستگاه و در صورت وجود ايراد و برطرف كردن آن.

هـ  ـ سلامت خارجي و داخلي بدنه از لحاظ زنگ زدگي .

در صورت امكان سالي يك بار بايد خاموش كننده در تمرين مورد استفاده قرار گرفته و پر شود.

آزمايش سالانه :

در اين آزمايش با توجه به زمان تعيين شده به وسيله سازنده بدنه دستگاه مورد آزمايش قرار مي گيرد.

توجه : مواد هالوژنه اكثراً ثابت بوده و در اثر مرور زمان حالت آنها عوض نمي شود؛ لذا در زمان آزمايش آنها در صورتي كه آزمايش خاصي به وسيله سازنده توصيه شده، بايد مورد توجه قرارگيرد.


منابع :

گرد آورنده : مصطفی اسدی

1ـ  كتاب خاموش كننده هاي دستي ـ علي شهرياري

2ـ كتاب Firemanship3 جلد 3 خاموش كننده هاي دستي ـ ترجمه ناصر غفوري